Mantra 8
Sukta 3.27
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वाजी वाजेषु धीयतेऽध्वरेषु प्र णीयते । विप्रो यज्ञस्य साधनः ॥
Samhita Patha (IAST)
वा॒जी वाजे॑षु धीयतेऽध्व॒रेषु॒ प्र णी॑यते । विप्रो॑ य॒ज्ञस्य॒ साध॑नः ॥
Transliteration
vājī vā́jeṣu dhīyate ’dhvaréṣu prá nīyate | vípro yajñásya sā́dhanaḥ ||
Translation
As the bearer of plenitudes he is set in the plenitudes; in the journeys of the sacrifice he is led forward—the seer-force, the accomplisher of the yajña.
Padapatha (Word Analysis)
वा॒जी । वाजे॑षु । धी॒य॒ते॒ । अ॒ध्व॒रेषु॑ । प्र । नी॒य॒ते॒ । विप्रः॑ । य॒ज्ञस्य॑ । साध॑नः ॥वाजी । वाजेषु । धीयते । अध्वरेषु । प्र । नीयते । विप्रः । यज्ञस्य । साधनः ॥vājī | vājeṣu | dhīyate | adhvareṣu | pra | nīyate | vipraḥ | yajñasya | sādhanaḥ
Word by Word
वाजीthe prize-winner / the swift one (Agni)
वाजी:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक; वाज ‘वेग/बल/पुरस्कार’ से) अथवा वाजिन्- (विशेषण)
वाजेषुin/among the contests (for prizes), in races
वाजेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
धीयतेis set/placed; is established; is thought upon
धीयते:
—
TypeVerb
Rootधी (धातु; ‘धारण/चिन्तन/स्थापन’)
अध्वरेषुin the rites/sacrifices
अध्वरेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक; ‘यज्ञ/अनुष्ठान’)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
नीयतेis led forward; is guided
नीयते:
—
TypeVerb
Rootनी (धातु; ‘ने’ = ले जाना/मार्गदर्शन करना) + उपसर्ग प्र (अर्थतः ‘प्र-नी’)
विप्रःthe inspired sage/poet; the wise one
विप्रः:
कर्तृ (समनाधिकरण/विशेष्य-विशेषण भाव से ‘वाजी’ का)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
साधनःaccomplisher, fulfiller (one who brings the sacrifice to success)
साधनः:
कर्तृ (समनाधिकरण: ‘विप्रः’/‘वाजी’ के साथ)
TypeNoun/Adjective
Rootसाधन (प्रातिपदिक; √साध् ‘सिद्धि/सम्पादन’ से)