Mantra 4
Sukta 3.27
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
समिध्यमानो अध्वरेऽग्निः पावक ईड्यः । शोचिष्केशस्तमीमहे ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒मि॒ध्यमा॑नो अध्व॒रे॒३॒॑ऽग्निः पा॑व॒क ईड्य॑: । शो॒चिष्के॑श॒स्तमी॑महे ॥
Transliteration
samidhyámāno adhvaré’gníḥ pāvaká ī́ḍyaḥ | śóciṣkeśas tám īmahe ||
Translation
Agni, being kindled in the path of the offering, the purifier and adorable, with hair of flame—we seek him.
Padapatha (Word Analysis)
स॒म्ऽइ॒ध्यमा॑नः । अ॒ध्व॒रे । अ॒ग्निः । पा॒व॒कः । ईड्यः॑ । शो॒चिःऽके॑शः । तम् । ई॒म॒हे॒ ॥सम्इध्यमानः । अध्वरे । अग्निः । पावकः । ईड्यः । शोचिःकेशः । तम् । ईमहे ॥sam-idhyamānaḥ | adhvare | agniḥ | pāvakaḥ | īḍyaḥ | śociḥ-keśaḥ | tam | īmahe
Word by Word
समिध्यमानःbeing kindled; being enkindled
समिध्यमानः:
Kartā (अग्निः—कर्ता—इत्यस्य विशेषणरूपेण)
TypeVerb-derived adjective/participle
Rootसम्-इध् (धातु) → समिध्य (कृदन्त-प्रक्रिया)
अध्वरेin the sacrifice/ritual
अध्वरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पावकःpurifying; purifier
पावकः:
Kartā (अग्निः—कर्ता—इत्यस्य विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (also used as epithet-noun)
Rootपू (धातु) → पावक (प्रातिपदिक; ‘purifying’)
ईड्यःpraiseworthy; worthy of invocation
ईड्यः:
Kartā (अग्निः—कर्ता—इत्यस्य विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootईड्/ईळ् (धातु ‘स्तु/पूज्’) → ईड्य (कृदन्त/प्रातिपदिक ‘to be praised’)
शोचिष्केशःwhose hair is flame; flame-haired
शोचिष्केशः:
Kartā (अग्निः—कर्ता—इत्यस्य विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक ‘flame, radiance’) + केश (प्रातिपदिक ‘hair’) → समासः (बहुव्रीहिः)
तम्him (that one)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईमहेwe implore/beseech; we seek
ईमहे:
(क्रिया) — कर्ता: वयम् (अध्याहृतः)
TypeVerb
Rootयम् (धातु ‘याच्/प्रार्थ्/उपयाच्’—वेदे ‘ईमहे’ इति रूपम्)