Mantra 2
Sukta 3.27
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (likely; compact praise structure)
Samhita Patha (Devanagari)
ईळे अग्निं विपश्चितं गिरा यज्ञस्य साधनम् । श्रुष्टीवानं धितावानम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ईळे॑ अ॒ग्निं वि॑प॒श्चितं॑ गि॒रा य॒ज्ञस्य॒ साध॑नम् । श्रु॒ष्टी॒वानं॑ धि॒तावा॑नम् ॥
Transliteration
ī́ḷe agníṁ vipaścítaṁ girā́ yajñásya sā́dhanam | śruṣṭī́vānaṁ dhitā́vānam ||
Translation
I adore Agni, the clear-seeing one, with the word—he who accomplishes the sacrifice. He is rich in obedient hearing and firm in the founded thought.
Padapatha (Word Analysis)
ईळे॑ । अ॒ग्निम् । वि॒पः॒ऽचित॑म् । गि॒रा । य॒ज्ञस्य॑ । साध॑नम् । श्रु॒ष्टी॒ऽवान॑म् । धि॒तऽवा॑नम् ॥ईळे । अग्निम् । विपःचितम् । गिरा । यज्ञस्य । साधनम् । श्रुष्टीवानम् । धितवानम् ॥īḷe | agnim | vipaḥ-citam | girā | yajñasya | sādhanam | śruṣṭī-vānam | dhita-vānam
Word by Word
ईळेI praise / I invoke
ईळे:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√ईळ्/√ईड् (स्तुतौ ‘to praise, invoke’)
अग्निम्Agni (the Fire-god)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक) अव्युत्पन्न/प्राचीन नाम
विपश्चितम्wise, discerning
विपश्चितम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवि-पश्चित् (प्रातिपदिक; वि + √पश् ‘to see’ → ‘clear-seeing, wise’)
गिराwith a hymn / by (my) song
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर्- (स्त्री; ‘voice, hymn, song’)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship, sacrifice’)
साधनम्accomplisher / means of accomplishment
साधनम्:
कर्म (विशेषण/उपपद-भावः)
TypeNoun (also adjectival in sense)
Rootसाधन- (नपुं; √साध् ‘to accomplish, bring about’)
श्रुष्टीवानम्attentive, obedient (to prayer)
श्रुष्टीवानम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootश्रुष्टीवत् (प्रातिपदिक; ‘obedient, attentive’; Vedic formation, from √श्रु ‘to hear’ with desiderative/attentive nuance)
धितावानम्well-established / well-disposed
धितावानम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootधितावत् (प्रातिपदिक; ‘well-set/placed, well-disposed’; from √धा ‘to place, set’ → धित ‘set, established’ + -वत्)