Mantra 14
Sukta 3.27
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वृषो अग्निः समिध्यतेऽश्वो न देववाहनः । तं हविष्मन्त ईळते ॥
Samhita Patha (IAST)
वृषो॑ अ॒ग्निः समि॑ध्य॒तेऽश्वो॒ न दे॑व॒वाह॑नः । तं ह॒विष्म॑न्त ईळते ॥
Transliteration
vṛ́ṣo agníḥ samidhyate ’śvo na devávāhanaḥ | táṃ havíṣmanta īḷate ||
Translation
Agni is kindled, a strong bull of energy—like a horse that bears the gods; him those who carry the offering invoke in aspiration.
Padapatha (Word Analysis)
वृषो॒ इति॑ । अ॒ग्निः । सम् । इ॒ध्य॒ते॒ । अश्वः॑ । न । दे॒व॒ऽवाह॑नः । तम् । ह॒विष्म॑न्तः । ई॒ळ॒ते॒ ॥वृषो इति । अग्निः । सम् । इध्यते । अश्वः । न । देववाहनः । तम् । हविष्मन्तः । ईळते ॥vṛṣo iti | agniḥ | sam | idhyate | aśvaḥ | na | deva-vāhanaḥ | tam | haviṣmantaḥ | īḷate
Word by Word
वृषःthe bull-like, mighty one
वृषः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृषन्- (प्रातिपदिक; ‘वृष’ = बलवान्/वृषभः)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
समिध्यतेis kindled / kindles up
समिध्यते:
(क्रिया) — कर्तरि प्रयोगः
TypeVerb
Rootसम्-√इध् (इध् दीप्तौ) / √इन्ध् (दीप्तौ) — आत्मनेपदम्
अश्वःa horse
अश्वः:
Kartā (उपमानम्)
TypeNoun
Rootअश्व- (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपातः)
देववाहनःgod-bearing, carrying the gods
देववाहनः:
Kartā (अश्वस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootदेव- + वाहन- (√वह् ‘वहने’ से) — समासः (तत्पुरुषः/कर्मधारयः)
तम्him (that one = Agni)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविष्मन्तःthose possessing oblations (offerers)
हविष्मन्तः:
Kartā
TypeAdjective (substantivized)
Rootहविस् + मन्त् (मतुप्-प्रत्यय; ‘युक्त/सम्पन्न’)
ईळतेthey praise / invoke
ईळते:
(क्रिया) — कर्तरि प्रयोगः
TypeVerb
Root√ईळ्/√ईड् (स्तुतौ/पूजायाम्) — आत्मनेपदम्