Mantra 12
Sukta 3.27
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
ऊर्जो नपातमध्वरे दीदिवांसमुप द्यवि । अग्निमीळे कविक्रतुम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ऊ॒र्जो नपा॑तमध्व॒रे दी॑दि॒वांस॒मुप॒ द्यवि॑ । अ॒ग्निमी॑ळे क॒विक्र॑तुम् ॥
Transliteration
ūrjó nápātam adhvaré dī́divāṃsam úpa dyávi | agním īḷe kavíkratum ||
Translation
I adore Agni, the child of the plenitude, blazing in the sacrifice, rising up toward heaven—he whose will is the seer’s will.
Padapatha (Word Analysis)
ऊ॒र्जः । नपा॑तम् । अ॒ध्व॒रे । दी॒दि॒ऽवांस॑म् । उप॑ । द्यवि॑ । अ॒ग्निम् । ई॒ळे॒ । क॒विऽक्र॑तुम् ॥ऊर्जः । नपातम् । अध्वरे । दीदिवांसम् । उप । द्यवि । अग्निम् । ईळे । कविक्रतुम् ॥ūrjaḥ | napātam | adhvare | dīdi-vāṃsam | upa | dyavi | agnim | īḷe | kavi-kratum
Word by Word
ऊर्जःof nourishment, of strength
ऊर्जः:
सम्बन्ध (genitive relation) — ‘of nourishment/strength’
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक) < √वर्ज्/ऊर्ज् (बल/पोषण-भाव) (निघण्टु: बल, अन्न)
नपातम्offspring/son (i.e., ‘offspring of nourishment’)
नपातम्:
कर्म (object of implied praise/approach; apposition to अग्निम्)
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक) < PIE *nepōt- (nephew/descendant) (वैदिक: ‘offspring/son’)
अध्वरेin the sacrifice, in the rite
अध्वरे:
अधिकरण (locative) — ‘in/at the sacrifice’
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक) (यज्ञ/अध्वरः)
दीदिवांसम्shining, radiant
दीदिवांसम्:
विशेषण (qualifier) of अग्निम्/नपातम्
TypeAdjective (participial)
Root√दीदिव्/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवांस् (वर्तमान/परिपूर्ण-दीप्ति सूचक ‘shining’)
उपtowards, near
उप:
क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ — ‘towards, near’
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
द्यविin the sky, in heaven
द्यवि:
अधिकरण (locative) — ‘in/at heaven/sky’
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक) (heaven/sky)
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
कर्म (object of ईळे)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ईळेI praise, I invoke
ईळे:
क्रिया (main verb) — ‘I praise’
TypeVerb
Root√ईळ्/√ईड् (स्तुतौ/पूजायाम्)
कविक्रतुम्of seer-like will, having a poet’s/wise resolve
कविक्रतुम्:
विशेषण (qualifier) of अग्निम्
TypeAdjective (compound)
Rootकवि (प्रातिपदिक) + क्रतु (प्रातिपदिक) (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास: ‘whose resolve is that of a seer’)