HomeRig VedaMandala 3Sukta 26Mantra 9
Previous Mantra

Mantra 9

Sukta 3.26

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni / the inspired source of Vāc (the verse speaks of an originating ‘father of utterances’; contextually within Agni hymn)
Chandas: Triṣṭubh

शतधारमुत्समक्षीयमाणं विपश्चितं पितरं वक्त्वानाम् । मेळिं मदन्तं पित्रोरुपस्थे तं रोदसी पिपृतं सत्यवाचम् ॥

श॒तधा॑र॒मुत्स॒मक्षी॑यमाणं विप॒श्चितं॑ पि॒तरं॒ वक्त्वा॑नाम् । मे॒ळिं मद॑न्तं पि॒त्रोरु॒पस्थे॒ तं रो॑दसी पिपृतं सत्य॒वाच॑म् ॥

śatádhāram útsam akṣī́yamāṇaṁ vipaścítaṁ pitáraṁ vaktvā́nām | meḷíṁ mádantaṁ pitrór upásthe táṁ rodasī́ pipṛtaṁ satyavā́cam ||

A hundred-streaming fountain, unfailing; the seer-father of the uttered words—him, the joyous Meḷi in the Father’s lap, the two worlds nourish and fill: him whose speech is truth.

श॒तऽधा॑रम् । उत्स॑म् । अक्षी॑यमाणम् । वि॒पः॒ऽचित॑म् । पि॒तर॑म् । वक्त्वा॑नाम् । मे॒ळिम् । मद॑न्तम् । पि॒त्रोः । उ॒पऽस्थे॑ । तम् । रो॒द॒सी॒ इति॑ । पि॒पृ॒त॒म् । स॒त्य॒ऽवाच॑म् ॥शतधारम् । उत्सम् । अक्षीयमाणम् । विपःचितम् । पितरम् । वक्त्वानाम् । मेळिम् । मदन्तम् । पित्रोः । उपस्थे । तम् । रोदसी इति । पिपृतम् । सत्यवाचम् ॥śata-dhāram | utsam | akṣīyamāṇam | vipaḥ-citam | pitaram | vaktvānām | meḷim | madantam | pitroḥ | upa-sthe | tam | rodasī iti | pipṛtam | satya-vācam

शतधारम्hundred-streamed
शतधारम्:
Karma (विशेष्य-विशेषण; ‘उत्सम्’ इति)
TypeAdjective
Rootशत-धार (प्रातिपदिक; शत ‘hundred’ + धारा ‘stream’)
उत्सम्spring; fountain
उत्सम्:
Karma
TypeNoun
Rootउत्स (प्रातिपदिक)
अक्षीयमाणम्not wasting; un-diminishing
अक्षीयमाणम्:
Karma (विशेषण; ‘उत्सम्’ इति)
TypeParticiple (Adjective)
Root√क्षि (क्षीयते ‘to waste/decay’) + शानच् (माण)
विपश्चितम्wise; discerning
विपश्चितम्:
Karma (विशेषण; ‘पितरम्’ इति)
TypeAdjective
Rootवि-पश्चित् (प्रातिपदिक; ‘far-seeing, wise’)
पितरम्father
पितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
वक्त्वानाम्of the utterers; of those who speak
वक्त्वानाम्:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of the speakers/utterers’)
TypeVerbal noun / participial stem
Root√वच् (to speak) + क्त्वान् (परिप्रयोगः; क्त्वा-सम्बद्धः) → वक्त्वान्
मेळिम्the ram (meḷi)
मेळिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमेळि (प्रातिपदिक; वैदिकः—‘ram/animal; one that meets/joins’ इत्यर्थे)
मदन्तम्rejoicing; intoxicated
मदन्तम्:
Karma (विशेषण; ‘मेळिम्’ इति)
TypeParticiple (Adjective)
Root√मद् (to be exhilarated) + शतृ (न्त) → मदन्त्
पित्रोःof the two parents
पित्रोः:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of the two parents’)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap; in the bosom
उपस्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रोदसीHeaven and Earth (the two worlds)
रोदसी:
Kartā
TypeNoun (dual collective)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘heaven-and-earth’)
पिपृतम्filled; satisfied
पिपृतम्:
Karma (विशेषण; ‘तम्’ इति)
TypeParticiple
Root√पॄ/पृ (to fill, satisfy) + क्त (past passive participle) → पिपृत
सत्यवाचम्truth-speaking
सत्यवाचम्:
Karma (विशेषण; ‘तम्’ इति)
TypeAdjective
Rootसत्य-वाच् (प्रातिपदिक; ‘truth-speaking’)