HomeRig VedaMandala 3Sukta 2Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni (installed by Mātariśvan)
Chandas: Triṣṭubh

ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥

ऋ॒तावा॑नं य॒ज्ञियं॒ विप्र॑मु॒क्थ्य१॒॑मा यं द॒धे मा॑त॒रिश्वा॑ दि॒वि क्षय॑म् । तं चि॒त्रया॑मं॒ हरि॑केशमीमहे सुदी॒तिम॒ग्निं सु॑वि॒ताय॒ नव्य॑से ॥

ṛtā́vānaṃ yajñíyaṃ vípram ukthyàm ā́ yaṃ dadhé mātáriśvā diví kṣáyam | táṃ citrá-yāmam hárikeśam īmahe sudī́tim agníṃ suvitā́ya návyase ||

We seek and invoke that Agni—possessor of the Truth, fit for sacrifice, the inspired and worthy of the hymn—whom Mātariśvan established as a dwelling in heaven: the many-going, the golden-haired, the well-lit, for a newer and wider progress.

ऋ॒तऽवा॑नम् । य॒ज्ञिय॑म् । विप्र॑म् । उ॒क्थ्य॑म् । आ । यम् । द॒धे । मा॒त॒रिश्वा॑ । दि॒वि । क्षय॑म् । तम् । चि॒त्रऽया॑मम् । हरि॑ऽकेशम् । ई॒म॒हे॒ । सु॒ऽदी॒तिम् । अ॒ग्निम् । सु॒वि॒ताय॑ । नव्य॑से ॥ऋतवानम् । यज्ञियम् । विप्रम् । उक्थ्यम् । आ । यम् । दधे । मातरिश्वा । दिवि । क्षयम् । तम् । चित्रयामम् । हरिकेशम् । ईमहे । सुदीतिम् । अग्निम् । सुविताय । नव्यसे ॥ṛta-vānam | yajñiyam | vipram | ukthyam | ā | yam | dadhe | mātariśvā | divi | kṣayam | tam | citra-yāmam | hari-keśam | īmahe | sud-ītim | agnim | su-vitāya | navyase

ऋतावानम्the ṛta-possessing, truthful/ordered one
ऋतावानम्:
कर्म (ईमहे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्)
यज्ञियम्worthy of sacrifice, sacrificial
यज्ञियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ)
विप्रम्the inspired sage/poet
विप्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
उक्थ्यम्to be praised with hymns (uktha-worthy)
उक्थ्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
यम्whom
यम्:
कर्म (दधे इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दधेhas placed/established
दधे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
मातरिश्वाMātariśvan (the bringer of Agni/wind-deity figure)
मातरिश्वा:
कर्तृ (दधे इत्यस्य)
TypeNoun (proper name)
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक)
दिविin heaven, in the sky
दिवि:
अधिकरण (दधे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
क्षयम्dwelling, abode
क्षयम्:
कर्म (दधे इत्यस्य; ‘dwelling/abode’ as what is set/assigned)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक; √क्षि ‘dwell’/‘abide’ > ‘dwelling’)
तम्him
तम्:
कर्म (ईमहे इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्रयामम्of wondrous courses/paths (varied-going)
चित्रयामम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootचित्रयामन् (प्रातिपदिक; चित्र + यामन्)
हरिकेशम्having tawny hair/flames
हरिकेशम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootहरिकेश (प्रातिपदिक; हरि + केश)
ईमहेwe implore/worship
ईमहे:
क्रिया
TypeVerb
Rootईम्/इ (धातु; ‘to seek, implore, worship’—Vedic)
सुदीतिम्well-kindled, brightly shining
सुदीतिम्:
कर्म (अग्निम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसुदीति (प्रातिपदिक; सु + दीति)
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
कर्म (ईमहे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सुवितायfor good passage/welfare/prosperity
सुविताय:
सम्प्रदान (ईमहे—‘for’)
TypeNoun
Rootसुवित (प्रातिपदिक; सु + वित ‘finding/way’)
नव्यसेfor the new/ever-fresh one
नव्यसे:
सम्प्रदान (अग्नये/अग्निम् प्रति भावः—‘for the ever-new one’)
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रातिपदिक)