HomeRig VedaMandala 3Sukta 2Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्त्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत् ॥

वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ मानु॑षी॒रिष॒: सं सी॑मकृण्व॒न्त्स्वधि॑तिं॒ न तेज॑से । स उ॒द्वतो॑ नि॒वतो॑ याति॒ वेवि॑ष॒त्स गर्भ॑मे॒षु भुव॑नेषु दीधरत् ॥

viśā́ṃ kavíṃ viśpátiṃ mā́nuṣīr íṣaḥ sáṃ sīm akṛṇvan svá-dhitim ná téjase | sá udvátó nivátó yāti véviṣat sá gárbham eṣú bhúvaneṣu dīdharat ||

The human energies made him one-pointed—Agni, the seer of the peoples, the lord of the clan—like a whetted blade for brilliance. He moves from the heights and the depths, vibrating with force; he holds the embryo of the divine in these worlds.

वि॒शाम् । क॒विम् । वि॒श्पति॑म् । मानु॑षीः । इषः॑ । सम् । सी॒म् । अ॒कृ॒ण्व॒न् । स्वऽधि॑तिम् । न । तेज॑से । सः । उ॒त्ऽवतः॑ । नि॒ऽवतः॑ । या॒ति॒ । वेवि॑षत् । सः । गर्भ॑म् । ए॒षु । भुव॑नेषु । दी॒ध॒र॒त् ॥विशाम् । कविम् । विश्पतिम् । मानुषीः । इषः । सम् । सीम् । अकृण्वन् । स्वधितिम् । न । तेजसे । सः । उत्वतः । निवतः । याति । वेविषत् । सः । गर्भम् । एषु । भुवनेषु । दीधरत् ॥viśām | kavim | viśpatim | mānuṣīḥ | iṣaḥ | sam | sīm | akṛṇvan | sva-dhitim | na | tejase | saḥ | ut-vataḥ | ni-vataḥ | yāti | veviṣat | saḥ | garbham | eṣu | bhuvaneṣu | dīdharat

विशाम्of the clans/peoples
विशाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक: विश्/विशा ‘जन/कुल/विष्’)
कविम्the sage/poet
कविम्:
कर्म (object; apposition to अग्निम् understood)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
विश्पतिम्the lord of the clan
विश्पतिम्:
कर्म (object; apposition)
TypeNoun
Rootविश्पति (विश् + पति)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
कर्म (qualifier of इषः)
TypeAdjective
Rootमानुषी (मानुष < मनु)
इषःofferings/refreshments
इषः:
कर्म (what is made/arranged)
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक: इष् ‘आहार/पोषण/बलि-आहुति/refreshment’)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable (preverb) / particle
Rootसम्
सीम्him (indeed), for him
सीम्:
सम्प्रदान (beneficiary, loosely)
TypeIndeclinable (enclitic pronoun/particle)
Rootसीम्
अकृण्वन्they made/arranged
अकृण्वन्:
क्रिया (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
स्वधितिम्an axe/adze
स्वधितिम्:
कर्म (object of comparison with न)
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Root
तेजसेfor brightness/splendour
तेजसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन (purpose: ‘for brilliance’)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ (subject)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उद्वतःfrom the higher place
उद्वतः:
अपादान (from the height)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउद्वत् (उद् + वत्; प्रातिपदिक)
निवतःfrom the lower place
निवतः:
अपादान (from the low place)
TypeAdjective (used substantively)
Rootनिवत् (नि + वत्; प्रातिपदिक)
यातिgoes, moves
याति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु)
वेविषत्quivering/impelling (in motion)
वेविषत्:
क्रिया-विशेषण (manner: ‘quivering/impelling’)
TypeVerb
Rootविष्/विविष् (धातु; RV: ‘कम्प/उत्तेजित होना/तेज होना’)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्
गर्भम्the embryo/germ
गर्भम्:
कर्म (what is placed/held)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
एषुin these
एषु:
अधिकरण (in these)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भुवनेषुin the worlds/realms
भुवनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
दीधरत्has held/has placed firmly
दीधरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधृ (धातु)