HomeRig VedaMandala 3Sukta 18Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 3.18

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)

तपो ष्वग्ने अन्तराँ अमित्रान्तपा शंसमररुषः परस्य । तपो वसो चिकितानो अचित्तान्वि ते तिष्ठन्तामजरा अयासः ॥

तपो॒ ष्व॑ग्ने॒ अन्त॑राँ अ॒मित्रा॒न्तपा॒ शंस॒मर॑रुष॒: पर॑स्य । तपो॑ वसो चिकिता॒नो अ॒चित्ता॒न्वि ते॑ तिष्ठन्ताम॒जरा॑ अ॒यास॑: ॥

tápo ṣv agne ántarāṃ amítrān tápā śáṃsam araruṣáḥ párasya | tápo vaso cikitānáḥ acíttān ví te tiṣṭhantām ajárā ayā́saḥ ||

Burn with your heat, O Agni, the inner enemies; burn the hostile proclamation of the one who rages against us. O Vasu, conscious in your seeing, let your unaging, unfailing fires stand out against the unmindful and obscure forces.

तपो॒ इति॑ । सु । अ॒ग्ने॒ । अन्त॑रान् । अ॒मित्रा॑न् । तप॑ । शंस॑म् । अर॑रुषः । पर॑स्य । तपो॒ इति॑ । व॒सो॒ इति॑ । चि॒कि॒ता॒नः । अ॒चित्ता॑न् । वि । ते॒ । ति॒ष्ठ॒न्ता॒म् । अ॒जराः॑ । अ॒यासः॑ ॥तपो इति । सु । अग्ने । अन्तरान् । अमित्रान् । तप । शंसम् । अररुषः । परस्य । तपो इति । वसो इति । चिकितानः । अचित्तान् । वि । ते । तिष्ठन्ताम् । अजराः । अयासः ॥tapo iti | su | agne | antarān | amitrān | tapa | śaṃsam | araruṣaḥ | parasya | tapo iti | vaso iti | cikitānaḥ | acittān | vi | te | tiṣṭhantām | ajarāḥ | ayāsaḥ

तपःheat; burning power; austerity (as a force)
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
सुwell; thoroughly
सु:
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/निपात)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अन्तरान्those within; internal (ones)
अन्तरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
अमित्रान्enemies
अमित्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
तपburn! scorch!
तप:
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
शंसम्praise; laudation (utterance)
शंसम्:
Karma
TypeNoun
Rootशंस (प्रातिपदिक)
अररुषःof the raging one; of the furious (foe)
अररुषः:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootअररुष (प्रातिपदिक; √रुष्/रुष् ‘to rage, be angry’ से व्युत्पन्न)
परस्यof the other; of the distant/hostile one
परस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
तपःburning power; heat
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
वसोO good one; O benefactor
वसो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
चिकितानःknowing; discerning
चिकितानः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Root√चित् (धातु) → चिकित्स्/चिकित् (परिपूर्ण/इच्छार्थ-प्रयोग; ‘to perceive, be aware’); कृदन्त-प्रातिपदिक
अचित्तान्unthinking; senseless (ones)
अचित्तान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअचित्त (प्रातिपदिक; a- + चित्त)
विapart; asunder; in various directions
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तिष्ठन्ताम्let them stand; let them remain
तिष्ठन्ताम्:
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
अजराःunaging; undecaying
अजराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक; a- + जर ‘aging’)
अयासःunwearied; tireless
अयासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअयास (प्रातिपदिक; a- + यास/यास ‘weariness, toil’)