Mantra 8
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indrāgnī
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राग्नी तविषाणि वां सधस्थानि प्रयांसि च । युवोरप्तूर्यं हितम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑ग्नी तवि॒षाणि॑ वां स॒धस्था॑नि॒ प्रयां॑सि च । यु॒वोर॒प्तूर्यं॑ हि॒तम् ॥
Transliteration
índrāgnī taviṣā́ṇi vāṃ sadhásthāni práyāṃsi ca | yuvór aptū́ryaṃ hitám ||
Translation
O Indra and Agni, yours are the mighty powers, the common seats, and the forward goings; in you is set the swift effective impulsion that carries the work to its fulfilment.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । त॒वि॒षाणि॑ । वा॒म् । स॒धऽस्था॑नि । प्रयां॑सि । च॒ । यु॒वोः । अ॒प्ऽतूर्य॑म् । हि॒तम् ॥इन्द्राग्नी इति । तविषाणि । वाम् । सधस्थानि । प्रयांसि । च । युवोः । अप्तूर्यम् । हितम् ॥indrāgnī iti | taviṣāṇi | vām | sadha-sthāni | prayāṃsi | ca | yuvoḥ | ap-tūryam | hitam
Word by Word
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन (addressed deities)
TypeNoun (compound)
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
तविषाणिmighty powers, strengths
तविषाणि:
कर्म (object of implied ‘we invoke/seek’)
TypeNoun
Rootतविषा (प्रातिपदिक)
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of you two’) / कर्म-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सधस्थानिcommon seats/abodes (shared stations)
सधस्थानि:
कर्म
TypeNoun
Rootसधस्था (प्रातिपदिक)
प्रयांसिofferings, gifts, oblations
प्रयांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रयस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
युवोःof you two
युवोः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अप्तूर्यम्the helpful/efficient (boon)
अप्तूर्यम्:
कर्म (qualifying the following object)
TypeAdjective
Rootअप्तूर्य (प्रातिपदिक; ‘helpful/active in gaining waters/works’, Vedic epithet)
हिindeed, for
हि:
हेतु/निश्चयार्थ (emphasis/causal particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
हितम्placed, set, established
हितम्:
कर्म (predicate/qualifier: ‘placed/appointed’)
TypeAdjective (PPP)
Root√धा (धा) → हित (कृदन्त; past passive participle used adjectivally)