Mantra 9
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indrāgnī
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राग्नी रोचना दिवः परि वाजेषु भूषथः । तद्वां चेति प्र वीर्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑ग्नी रोच॒ना दि॒वः परि॒ वाजे॑षु भूषथः । तद्वां॑ चेति॒ प्र वी॒र्य॑म् ॥
Transliteration
índrāgnī rocanā́ diváḥ pári vā́jeṣu bhūṣathaḥ | tád vāṃ ceti prá vī́ryam ||
Translation
O Indra and Agni, you move in adornment around the luminous regions of heaven amid the plenitudes of force; by that your hero-power becomes manifest and grows clear to the seeker.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । रो॒च॒ना । दि॒वः । परि॑ । वाजे॑षु । भू॒ष॒थः॒ । तत् । वा॒म् । चे॒ति॒ । प्र । वी॒र्य॑म् ॥इन्द्राग्नी इति । रोचना । दिवः । परि । वाजेषु । भूषथः । तत् । वाम् । चेति । प्र । वीर्यम् ॥indrāgnī iti | rocanā | divaḥ | pari | vājeṣu | bhūṣathaḥ | tat | vām | ceti | pra | vīryam
Word by Word
इन्द्रा॑ग्नीIndra and Agni
इन्द्रा॑ग्नी:
कर्तृ
TypeNoun (dual देवता-नाम) / compound
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)
रोच॒नाthe shining realms (lights)
रोच॒ना:
कर्म
TypeNoun
Rootरोचन (प्रातिपदिक; √रुच् ‘to shine’ से)
दि॒वःof heaven / of the sky
दि॒वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
परि॒around, all about
परि॒:
—
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootपरि
वाजे॑षुin the prizes / in the contests for booty
वाजे॑षु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
भूषथःyou two adorn / you two are active
भूषथः:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्राग्नी)
TypeVerb
Root√भूष् (भूषति ‘to adorn, to thrive, to be active/zealous’)
तत्that
तत्:
कर्म (चेति का विषय/कर्म)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्for you two / of you two
वाम्:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (context: ‘for you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चेति॒is perceived / becomes manifest
चेति॒:
क्रिया
TypeVerb
Root√चित् (चेतति/चेतयति ‘to perceive, notice, appear, be manifest’)
प्रforth, forward, fully
प्र:
—
TypeIndeclinable (preverb) / particle
Rootप्र
वी॒र्य॑म्heroic power, valor
वी॒र्य॑म्:
कर्म (चेति का विषय/कर्म)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक; वीर ‘hero’ से)