Mantra 7
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.12)
Devata: Indrāgnī
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राग्नी अपसस्पर्युप प्र यन्ति धीतयः । ऋतस्य पथ्या अनु ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑ग्नी॒ अप॑स॒स्पर्युप॒ प्र य॑न्ति धी॒तय॑: । ऋ॒तस्य॑ प॒थ्या॒३॒॑ अनु॑ ॥
Transliteration
índrāgnī ápasas pár y úpa prá yanti dhītáyaḥ | ṛtásya pathyā̀́ anu ||
Translation
O Indra and Agni, the inspired thoughts move forth and upward, encircling the Work; they advance along the paths of Ṛta, following the true course of the Truth-Order.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । अप॑सः । परि॑ । उप॑ । प्र । य॒न्ति॒ । धी॒तयः॑ । ऋ॒तस्य॑ । प॒थ्याः॑ । अनु॑ ॥इन्द्राग्नी इति । अपसः । परि । उप । प्र । यन्ति । धीतयः । ऋतस्य । पथ्याः । अनु ॥indrāgnī iti | apasaḥ | pari | upa | pra | yanti | dhītayaḥ | ṛtasya | pathyāḥ | anu
Word by Word
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
कर्तृ (प्रेषक/प्रवर्तक देवौ) / सम्बोधन
TypeNoun (dual compound)
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)
अपसःthe works/deeds (ritual acts)
अपसः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक)
स्परिaround, about
स्परि:
अधिकारण/क्रियाविशेषण (गत्यर्थे/पर्यायार्थे)
TypeIndeclinable
Rootस्परि (निपात/उपसर्गीय अव्यय; ‘स्पृ/स्पर्श’ से संबद्ध)
उपnear, towards
उप:
क्रियाविशेषण (निकटता/उपसर्पण)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण (प्रवृत्ति/प्रागर्थ)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
यन्तिgo, proceed
यन्ति:
क्रिया (कर्तृ: अपसः)
TypeVerb
Rootया (धातु)
धीतयःinsights, hymnic thoughts
धीतयः:
कर्तृ (अपसः के सहचर/समन्वयी) / विशेष्य-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootधीति (प्रातिपदिक; √धी ‘ध्यान/बुद्धि’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘ऋत’ का
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पथ्याthe path, the way
पथ्या:
कर्म (अनु + गम्/या के साथ ‘मार्गम्’)
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootपथ्य (प्रातिपदिक; ‘पथ’ से)
अनुalong, following
अनु:
क्रियाविशेषण (अनुगमन) / उपसर्गार्थ
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)