Mantra 6
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Mandala 3; hymn to Indrāgnī)
Devata: Indrāgnī (dual deity: Indra + Agni)
Chandas: Triṣṭubh (typical for RV 3.12; this verse conforms to triṣṭubh cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राग्नी नवतिं पुरो दासपत्नीरधूनुतम् । साकमेकेन कर्मणा ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑ग्नी नव॒तिं पुरो॑ दा॒सप॑त्नीरधूनुतम् । सा॒कमेके॑न॒ कर्म॑णा ॥
Transliteration
índrāgnī navatíṃ púro dāsápatnīr adhūnutam | sākám ékena कर्म́ṇā ||
Translation
O Indra and Agni, by one united act you shook down the ninety strongholds held by the Dasa-forces; together you broke the fixed enclosures of the hostile powers, so the Light may move free.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । न॒व॒तिम् । पुरः॑ । दा॒सऽप॑त्नीः । अ॒धू॒नु॒त॒म् । सा॒कम् । एके॑न । कर्म॑णा ॥इन्द्राग्नी इति । नवतिम् । पुरः । दासपत्नीः । अधूनुतम् । साकम् । एकेन । कर्मणा ॥indrāgnī iti | navatim | puraḥ | dāsa-patnīḥ | adhūnutam | sākam | ekena | karmaṇā
Word by Word
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (compound)
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) तथा द्वन्द्व-समास
नवतिम्ninety
नवतिम्:
कर्म (संख्या-विशेषणम् ‘पुरः’)
TypeNoun (numeral)
Rootनवति (संख्यावाचक प्रातिपदिक)
पुरःfortresses, strongholds
पुरः:
कर्म
TypeNoun
Rootपुर्/पुरस् (प्रातिपदिक; ‘fortified place, stronghold’)
दासपत्नीर्having Dāsas as lords/masters (Dāsa-ruled)
दासपत्नीर्:
कर्म (पुरः-विशेषणम्)
TypeAdjective (compound)
Rootदास + पत्नी (प्रातिपदिक), तत्पुरुष-समास
अधूनुतम्you two shook down / shattered
अधूनुतम्:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्राग्नी)
TypeVerb
Rootधू (धुनोति) ‘shake, shatter’ + उपसर्ग अधि
साकम्together
साकम्:
Adverbial (सह-अर्थे)
TypeIndeclinable
Rootसाकम् (अव्यय)
एकेनwith one, by a single
एकेन:
करण (कर्मणा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootएक (प्रातिपदिक)
कर्मणाdeed, act, action
कर्मणा:
करण
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)