Mantra 3
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.12)
Devata: Indrāgnī (Indra and Agni invoked together)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रमग्निं कविच्छदा यज्ञस्य जूत्या वृणे । ता सोमस्येह तृम्पताम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्र॑म॒ग्निं क॑वि॒च्छदा॑ य॒ज्ञस्य॑ जू॒त्या वृ॑णे । ता सोम॑स्ये॒ह तृ॑म्पताम् ॥
Transliteration
índram agníṃ kaví-cchadā yajñásya jūtyā́ vṛṇe | tā́ somásyehá tṛmpatām ||
Translation
Indra and Agni I choose—covered in the seer’s light—for the swift advance of the sacrifice; may those two be satisfied here with Soma’s delight.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र॑म् । अ॒ग्निम् । क॒वि॒ऽछदा॑ । य॒ज्ञस्य॑ । जू॒त्या । वृ॒णे॒ । ता । सोम॑स्य । इ॒ह । तृ॒म्प॒ता॒म् ॥इन्द्रम् । अग्निम् । कविछदा । यज्ञस्य । जूत्या । वृणे । ता । सोमस्य । इह । तृम्पताम् ॥indram | agnim | kavi-chadā | yajñasya | jūtyā | vṛṇe | tā | somasya | iha | tṛmpatām
Word by Word
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (वृणे इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म (वृणे इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
कविच्छदाhaving the ‘covering/veil’ of a sage; poet-veiled (epithet)
कविच्छदा:
कर्मविशेषण (इन्द्रम्, अग्निम् इत्ययोः)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootकवि-छद (समास; छद्/छद् ‘आच्छादन/आवरण’ इत्यर्थे प्रातिपदिक-आधारः)
शदाdestroy! / may (he) destroy (Vedic injunctive/imperative nuance)
शदा:
(स्वतन्त्रक्रिया/आह्वानात्मक) —
TypeVerb
Rootशद् (धातु; ‘विनाशे/क्षये’ इत्यर्थे, वैदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (जूत्या इत्यस्य/वृणे इत्यस्य सन्दर्भे)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
जूत्याwith aid/impulse; with swift help
जूत्या:
करण (वृणे—‘सहायया/प्रेरणया’)
TypeNoun
Rootजूति (प्रातिपदिक; ‘प्रेरणा/वेग/सहायता’)
वृणेI choose
वृणे:
क्रिया (कर्तृ—अहं)
TypeVerb
Rootवृ (धातु; ‘वरणे/चयन’)
ताthose two (them both)
ता:
कर्म (तृम्पताम् इति क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (तृम्पताम्—‘सोमेन/सोमस्य’ इति)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश/सन्दर्भ: ‘here’)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
तृम्पताम्let the two be satisfied / may they drink their fill
तृम्पताम्:
क्रिया (कर्तृ—इन्द्र-अग्नी)
TypeVerb
Rootतृप्/तृम्प् (धातु; ‘तर्पणे/तृप्तौ’)