Mantra 2
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.12)
Devata: Indrāgnī
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राग्नी जरितुः सचा यज्ञो जिगाति चेतनः । अया पातमिमं सुतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑ग्नी जरि॒तुः सचा॑ य॒ज्ञो जि॑गाति॒ चेत॑नः । अ॒या पा॑तमि॒मं सु॒तम् ॥
Transliteration
indrā́gnī jaritúḥ sácā yajñó jigāti cétanaḥ | ayā́ pātam imáṃ sutám ||
Translation
O Indra and Agni, together with the singer the awakened sacrifice comes to you; by this path drink this pressed Soma—entering our conscious offering.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । ज॒रि॒तुः । सचा॑ । य॒ज्ञः । जि॒गा॒ति॒ । चेत॑नः । अ॒या । पा॒त॒म् । इ॒मम् । सु॒तम् ॥इन्द्राग्नी इति । जरितुः । सचा । यज्ञः । जिगाति । चेतनः । अया । पातम् । इमम् । सुतम् ॥indrāgnī iti | jarituḥ | sacā | yajñaḥ | jigāti | cetanaḥ | ayā | pātam | imam | sutam
Word by Word
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
जरितुःof the singer/praiser
जरितुः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; √जर्/√गॄ ‘स्तु/गिर्’ से ‘स्तुतिकर्ता’)
सचाtogether, along with
सचा:
सह (सहकारक/सहभाव)
TypeIndeclinable
Rootसच् (अव्यय; ‘सह/साकम्’)
यज्ञःthe sacrifice/rite
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
जिगातिhas gone/has come; reaches
जिगाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति) — लिट्/परिपूर्ण-भूत (रेडुप्लिकेटेड परफेक्ट-प्रयोग)
चेतनःconscious, attentive, inspired
चेतनः:
कर्तृ (यज्ञस्य विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootचेतन (प्रातिपदिक; √चित् ‘चेतयति/बोधयति’)
अयाby this (means)
अया:
करण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अयम्/अया (वेदिक-रूप)
पातम्drink (you two)!
पातम्:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Root√पा (पिबति) — लोट् (आज्ञार्थ)
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुतम्pressed (Soma), the pressed draught
सुतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसुत (कृदन्त; √सु ‘सवति/सुनोति’ → ‘pressed’)