Mantra 1
Sukta 3.12
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.12)
Devata: Indrāgnī (dual deity)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्राग्नी आ गतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषिता ॥
Samhita Patha (IAST)
इन्द्रा॑ग्नी॒ आ ग॑तं सु॒तं गी॒र्भिर्नभो॒ वरे॑ण्यम् । अ॒स्य पा॑तं धि॒येषि॒ता ॥
Transliteration
indrā́gnī ā́ gátam sutáṃ gī́rbhir nábho váreṇyam | asyá pātam dhiyéṣitā́ ||
Translation
O Indra and Agni, come to the pressed Soma, to the choice-worthy uplift (nábhas) called by our songs; drink of this, urged by the thought—by the awakened intention.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । आ । ग॑तम् । सु॒तम् । गीः॒ऽभिः । नभः॑ । वरे॑ण्यम् । अ॒स्य । पा॒त॒म् । धि॒या । इ॒षि॒ता ॥इन्द्राग्नी इति । आ । गतम् । सुतम् । गीःभिः । नभः । वरेण्यम् । अस्य । पातम् । धिया । इषिता ॥indrāgnī iti | ā | gatam | sutam | gīḥ-bhiḥ | nabhaḥ | vareṇyam | asya | pātam | dhiyā | iṣitā
Word by Word
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
आhither, towards (here)
आ:
(क्रियाविशेषण; आगमन-क्रियायाः द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गतम्come (you two)
गतम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
सुतम्the pressed (Soma)
सुतम्:
कर्म (गतम्—किम्?)
TypeNoun
Root√सु (सुनोति) → सुत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
गीर्भिःwith hymns, with songs
गीर्भिः:
करण (स्तुतिभिः/वचोभिः)
TypeNoun
Rootगीर् (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘वाणी/स्तोत्र’)
नभःthe sky, the firmament
नभः:
कर्म (वरेण्यम् इति विशेष्य)
TypeNoun
Rootनभस् (नपुं. प्रातिपदिक)
वरेण्यम्choice-worthy, excellent
वरेण्यम्:
कर्म (नभः वरेण्यम्)
TypeAdjective
Root√वृ (वृणोति ‘choose’) → वरेण्य (कृदन्त/विशेषण)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of this’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पातम्drink (you two)
पातम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पा (पिबति ‘drink’)
धियेषिताimpelled by thought (i.e., prepared/urged by devotion)
धियेषिता:
कर्म (सुतम्—किंविशिष्टम्?)
TypeAdjective
Rootधि (स्त्री. ‘धिया’ = बुद्धि/प्रेरणा) + √इष् (इच्छति/इष्यति ‘impel’) → इषित (PPP) ; समास: धियेषित (तत्पुरुष) → धियेषिता (बहुव्रीहि/विशेषण)