Mantra 7
Sukta 3.11
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
अभि प्रयांसि वाहसा दाश्वाँ अश्नोति मर्त्यः । क्षयं पावकशोचिषः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒भि प्रयां॑सि॒ वाह॑सा दा॒श्वाँ अ॑श्नोति॒ मर्त्य॑: । क्षयं॑ पाव॒कशो॑चिषः ॥
Transliteration
abhí prayā́ṃsi vā́hasā dāśvā́m̐ aśnoti mártyaḥ | kṣáyaṃ pāvaka-śóciṣaḥ ||
Translation
By his bearing power the mortal who gives reaches the forward-goings (the progressive attainments); he wins a dwelling in the radiant purity of Agni’s flame.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒भि । प्रयां॑सि । वाह॑सा । दा॒श्वान् । अ॒श्नो॒ति॒ । मर्त्यः॑ । क्षय॑म् । पा॒व॒कऽशो॑चिषः ॥अभि । प्रयांसि । वाहसा । दाश्वान् । अश्नोति । मर्त्यः । क्षयम् । पावकशोचिषः ॥abhi | prayāṃsi | vāhasā | dāśvān | aśnoti | martyaḥ | kṣayam | pāvaka-śociṣaḥ
Word by Word
अभिtowards, over, upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रयांसिadvances, forward courses/impulses
प्रयांसि:
Karma
TypeNoun
Rootप्रयस् (प्रातिपदिक; √या ‘to go’ से निष्पन्न भाव/गति-सम्बद्ध)
वाहसाby (his) conveying power; by the vehicle/means of carrying
वाहसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवाहस् (प्रातिपदिक; √वह् ‘to carry, convey’)
दाश्वान्the giver, the worshipper who has offered
दाश्वान्:
Kartā
TypeAdjective (participial)
Rootदाश्वस्/दाश्वांस् (√दाश्/दश् ‘to give, offer’ का क्त्वंस्/वांस्-प्रत्ययान्त कृदन्त)
अश्नोतिattains, reaches
अश्नोति:
—
TypeVerb
Root√अश् (अश्नुते/अश्नोति) ‘to reach, attain, obtain’
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
Kartā (दाश्वान् के विशेषण रूपेण) / कर्तृसम्बन्ध
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक; √मृ ‘to die’ से)
क्षयम्dwelling, abode, home
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक; √क्षि ‘to dwell, settle’ / ‘abode’)
पावकशोचिषःof the purifying-flamed (Agni)
पावकशोचिषः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the purifying-flamed one’)
TypeAdjective/Epithet (of Agni)
Rootपावक-शोचिस् (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्राय; पावक ‘purifying’ + शोचिस् ‘flame, radiance’)