Mantra 6
Sukta 3.11
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
साह्वान्विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥
Samhita Patha (IAST)
सा॒ह्वान्विश्वा॑ अभि॒युज॒: क्रतु॑र्दे॒वाना॒ममृ॑क्तः । अ॒ग्निस्तु॒विश्र॑वस्तमः ॥
Transliteration
sāhvā́n víśvā abhiyújaḥ krátur devā́nām ámṛktaḥ | agnís tuvī́-śrávas-tamaḥ ||
Translation
All opposing pressures he overcomes; he is the unerring power of effective will among the gods—Agni, most wide-renowned, whose working cannot be thwarted.
Padapatha (Word Analysis)
सा॒ह्वान् । विश्वाः॑ । अ॒भि॒ऽयुजः॑ । क्रतुः॑ । दे॒वाना॑म् । अमृ॑क्तः । अ॒ग्निः । तु॒विश्र॑वःऽतमः ॥साह्वान् । विश्वाः । अभियुजः । क्रतुः । देवानाम् । अमृक्तः । अग्निः । तुविश्रवःतमः ॥sāhvān | viśvāḥ | abhi-yujaḥ | kratuḥ | devānām | amṛktaḥ | agniḥ | tuviśravaḥ-tamaḥ
Word by Word
साह्वान्mighty, overpowering
साह्वान्:
विशेषण (कर्तृपदस्य) / Kartā-सम्बद्ध
TypeAdjective
Rootसाह्वन्- (प्रातिपदिक; √सह् ‘to overcome, be strong’ से) अथवा ‘साह्वस्/साह्वन्’ (बलवान्)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण (देवानाम्) / Kartā-सम्बद्ध
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
अभियुजःallies, yoked companions
अभियुजः:
कर्तृ/सम्बन्ध (देवाः—अभियुजः) / Kartā-सम्बद्ध
TypeNoun/Adjective
Rootअभि-युज्- (प्रातिपदिक; √युज् ‘to yoke, join’ से; ‘अभियुज्’ = सहायक/युज्यमान)
क्रतुःwill, resolve, ritual intelligence
क्रतुः:
कर्तृ/विषय (सम्बन्धवाक्ये) / Kartā (as subject) किंवा विषय
TypeNoun
Rootक्रतु- (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
अमृक्तःunfailing, unneglected, unerring
अमृक्तः:
विशेषण (क्रतुः/अग्निः) / Kartā-सम्बद्ध
TypeAdjective (past participle)
Rootअ-मृक्त- (कृदन्त; √मृज्/मृक्ष् ‘to wipe off, remove, neglect’ से; नञ्-प्रत्यय)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ (मुख्य विषय) / Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्धसूचक/वाक्य-निपात (contrast/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootतु (निपात)
तुविश्रवस्तमःmost far-famed, most renowned
तुविश्रवस्तमः:
विशेषण (अग्निः) / Kartā-सम्बद्ध
TypeAdjective (superlative)
Rootतुवि-श्रवस्-तम (समास; तुवि ‘बहु’ + श्रवस् ‘यशस्/कीर्ति’ + तमप्)