Mantra 2
Sukta 3.10
Rishi: Gāthina Viśvāmitra
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī or Trishtubh (uncertain; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वां यज्ञेष्वृत्विजमग्ने होतारमीळते । गोपा ऋतस्य दीदिहि स्वे दमे ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वां य॒ज्ञेष्वृ॒त्विज॒मग्ने॒ होता॑रमीळते । गो॒पा ऋ॒तस्य॑ दीदिहि॒ स्वे दमे॑ ॥
Transliteration
tvā́ṃ yajñéṣv ṛtvíjam agne hótāram īḷate | gopā́ ṛtásya dīdihi své damé ||
Translation
In the sacrifices they seek thee, O Agni, as the priest of the season, as the invoking Hotṛ. Shine forth as the guardian of the Truth in thine own home.
Padapatha (Word Analysis)
त्वाम् । य॒ज्ञेषु॑ । ऋ॒त्विज॑म् । अग्ने॑ । होता॑रम् । ई॒ळ॒ते॒ । गो॒पाः । ऋ॒तस्य॑ । दी॒दि॒हि॒ । स्वे । दमे॑ ॥त्वाम् । यज्ञेषु । ऋत्विजम् । अग्ने । होतारम् । ईळते । गोपाः । ऋतस्य । दीदिहि । स्वे । दमे ॥tvām | yajñeṣu | ṛtvijam | agne | hotāram | īḷate | gopāḥ | ṛtasya | dīdihi | sve | dame
Word by Word
त्वाम्you (as the object)
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञेषुin the sacrifices
यज्ञेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
ऋत्विजम्the officiating priest (ṛtvij)
ऋत्विजम्:
कर्म
TypeNoun (agent-title)
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक; ऋतु + विज्/यज्-सम्बद्ध ‘ऋतु-याजक’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotṛ-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म
TypeNoun (agent-title)
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice/offer’)
ईळतेhe/one invokes (praises)
ईळते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√ईळ्/√ईड् (स्तुति/प्रार्थना ‘to praise, invoke’)
गोपाः(as) the protector
गोपाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगोप (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector of cattle/guard’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/true law)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
दीदिहिshine forth / blaze
दीदिहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√दीदिह् (intensive/desiderative from √दीप्/√दी ‘to shine, blaze’; वैदिक ‘to blaze brightly’)
स्वेin your own
स्वे:
अधिकरण
TypeAdjective (pronominal)
Rootस्व (प्रातिपदिक; reflexive/possessive ‘one’s own’)
दमेhouse / dwelling
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक; ‘house, abode’)