HomeRig VedaMandala 3Sukta 1Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 3.1

Rishi: Viśvāmitra
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥

शु॒क्रेभि॒रङ्गै॒ रज॑ आतत॒न्वान्क्रतुं॑ पुना॒नः क॒विभि॑: प॒वित्रै॑: । शो॒चिर्वसा॑न॒: पर्यायु॑र॒पां श्रियो॑ मिमीते बृह॒तीरनू॑नाः ॥

śukrébhir áṅgair rája ātatanvā́n krátum punānáḥ kavíbhíḥ pavítraiḥ | śócír vasānáḥ páry ā́yur apā́ṃ śriyó mimīte bṛhatī́r anū́nāḥ ||

With bright limbs he stretches across the spaces; purifying the will, with the seers as his filters. Clothed in flame, he encompasses the life of the waters; he measures out their splendours—vast, undiminished plenitudes.

शु॒क्रेभिः॑ । अङ्गैः॑ । रजः॑ । आ॒ऽत॒त॒न्वान् । क्रतु॑म् । पु॒ना॒नः । क॒विऽभिः॑ । प॒वित्रैः॑ । शो॒चिः । वसा॑नः । परि॑ । आयुः॑ । अ॒पाम् । श्रियः॑ । मि॒मी॒ते॒ । बृ॒ह॒तीः । अनू॑नाः ॥शुक्रेभिः । अङ्गैः । रजः । आततन्वान् । क्रतुम् । पुनानः । कविभिः । पवित्रैः । शोचिः । वसानः । परि । आयुः । अपाम् । श्रियः । मिमीते । बृहतीः । अनूनाः ॥śukrebhiḥ | aṅgaiḥ | rajaḥ | ātatanvān | kratum | punānaḥ | kavi-bhiḥ | pavitraiḥ | śociḥ | vasānaḥ | pari | āyuḥ | apām | śriyaḥ | mimīte | bṛhatīḥ | anūnāḥ

शु॒क्रेभिःwith bright/pure (ones); with shining
शु॒क्रेभिः:
करण
TypeAdjective (used substantively)
Rootशु॒क्र (प्रातिपदिक) < √शुच्/शुच् (दीप्तौ) (निघण्टु-परम्परा: ‘शुच्’ ‘शुचि’ ‘शुक्र’)
अङ्गैःwith limbs/members
अङ्गैः:
करण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
रजःthe space/region; the airy realm
रजः:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
आतत॒न्वान्stretching out; spreading
आतत॒न्वान्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तरि)
TypeVerbal adjective
Rootआ-√तन् (तनु-विस्तारे) → आततन्वान् (वर्तमानकाले कृदन्तः)
क्रतु॑म्power of will; ritual skill/resolve
क्रतु॑म्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
पुना॒नःpurifying himself; being purified
पुना॒नः:
कर्तृ
TypeVerbal adjective
Root√पू (पूञ् शौच/पवने) → पुनान (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपद-भावः)
क॒विभिःwith sages/poets
क॒विभिः:
करण
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
प॒वित्रैःwith strainers/filters (purifying means)
प॒वित्रैः:
करण
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
शो॒चिःflame; radiance
शो॒चिः:
कर्तृ (मुख्यकर्तृ/उपकर्तृ)
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
वसा॑नःwearing; clothed in
वसा॑नः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeVerbal adjective
Root√वस् (आच्छादने) → वसान (वर्तमान कृदन्त)
परिaround; all about
परि:
उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
आयुःlife-span; vital life
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक) ‘जल’
श्रियःsplendours; prosperities
श्रियः:
कर्म
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
मिमीतेmeasures out; apportions
मिमीते:
क्रिया
TypeVerb
Root√मा (माने/मितौ) → मिमीते (लिट्/परिपूर्ण-रूपेण पुनरुक्त-धातु), आत्मनेपद
बृह॒तीःgreat; lofty
बृह॒तीः:
कर्म (श्रियोः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक) < √बृह् (वृद्धौ)
अनू॑नाःundiminished; not deficient
अनू॑नाः:
कर्म (श्रियोः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअनून (प्रातिपदिक) ‘not lacking’ (a- + ऊन)