Rig Veda 3.1.5: Mandala 3, Sukta 1, Mantra 5

Sukta 3.1

Rishi: Viśvāmitra

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥

Transliteration

śukrébhir áṅgair rája ātatanvā́n krátum punānáḥ kavíbhíḥ pavítraiḥ | śócír vasānáḥ páry ā́yur apā́ṃ śriyó mimīte bṛhatī́r anū́nāḥ ||

Translation

With bright limbs he stretches across the spaces; purifying the will, with the seers as his filters. Clothed in flame, he encompasses the life of the waters; he measures out their splendours—vast, undiminished plenitudes.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शु॒क्रेभिः: with bright/pure (ones); with shining
• शु॒क्रेभिः: करण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शु॒क्र (प्रातिपदिक) < √शुच्/शुच् (दीप्तौ) (निघण्टु-परम्परा: ‘शुच्’ ‘शुचि’ ‘शुक्र’)

• अङ्गैः: with limbs/members
• अङ्गैः: करण
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)

• रजः: the space/region; the airy realm
• रजः: कर्म
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• आतत॒न्वान्: stretching out; spreading
• आतत॒न्वान्: कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तरि)
• Type: Verbal adjective
• Root: आ-√तन् (तनु-विस्तारे) → आततन्वान् (वर्तमानकाले कृदन्तः)

• क्रतु॑म्: power of will; ritual skill/resolve
• क्रतु॑म्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• पुना॒नः: purifying himself; being purified
• पुना॒नः: कर्तृ
• Type: Verbal adjective
• Root: √पू (पूञ् शौच/पवने) → पुनान (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपद-भावः)

• क॒विभिः: with sages/poets
• क॒विभिः: करण
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• प॒वित्रैः: with strainers/filters (purifying means)
• प॒वित्रैः: करण
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)

• शो॒चिः: flame; radiance
• शो॒चिः: कर्तृ (मुख्यकर्तृ/उपकर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शोचिस् (प्रातिपदिक)

• वसा॑नः: wearing; clothed in
• वसा॑नः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Verbal adjective
• Root: √वस् (आच्छादने) → वसान (वर्तमान कृदन्त)

• परि: around; all about
• परि: उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• आयुः: life-span; vital life
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक) ‘जल’

• श्रियः: splendours; prosperities
• श्रियः: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)

• मिमीते: measures out; apportions
• मिमीते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मितौ) → मिमीते (लिट्/परिपूर्ण-रूपेण पुनरुक्त-धातु), आत्मनेपद

• बृह॒तीः: great; lofty
• बृह॒तीः: कर्म (श्रियोः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहती (प्रातिपदिक) < √बृह् (वृद्धौ)

• अनू॑नाः: undiminished; not deficient
• अनू॑नाः: कर्म (श्रियोः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनून (प्रातिपदिक) ‘not lacking’ (a- + ऊन)