HomeRig VedaMandala 3Sukta 1Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 3.1

Rishi: Viśvāmitra
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

मयो दधे मेधिरः पूतदक्षो दिवः सुबन्धुर्जनुषा पृथिव्याः । अविन्दन्नु दर्शतमप्स्वन्तर्देवासो अग्निमपसि स्वसॄणाम् ॥

मयो॑ दधे॒ मेधि॑रः पू॒तद॑क्षो दि॒वः सु॒बन्धु॑र्ज॒नुषा॑ पृथि॒व्याः । अवि॑न्दन्नु दर्श॒तम॒प्स्व१॒॑न्तर्दे॒वासो॑ अ॒ग्निम॒पसि॒ स्वसॄ॑णाम् ॥

máyo dadhé médhiraḥ pūtádakṣo diváḥ subándhur jánuṣā pṛthivyā́ḥ | avíndann u darśatám apsv àntar devā́so agním apási svasṝ́ṇām ||

He has set delight within us—wise, with purified discernment, a true kin of Heaven by birth from Earth. The gods found the visible Agni hidden within the waters, in the work of the Sisters: the secret flame revealed from the depths of the life-streams.

मयः॑ । द॒धे॒ । मेधि॑रः । पू॒तऽद॑क्षः । दि॒वः । सु॒ऽबन्धुः॑ । ज॒नुषा॑ । पृ॒थि॒व्याः । अवि॑न्दन् । ऊँ॒ इति॑ । द॒र्श॒तम् । अ॒प्ऽसु । अ॒न्तः । दे॒वासः॑ । अ॒ग्निम् । अ॒पसि॑ । स्वसॄ॑णाम् ॥मयः । दधे । मेधिरः । पूतदक्षः । दिवः । सुबन्धुः । जनुषा । पृथिव्याः । अविन्दन् । ऊँ इति । दर्शतम् । अप्सु । अन्तः । देवासः । अग्निम् । अपसि । स्वसॄणाम् ॥mayaḥ | dadhe | medhiraḥ | pūta-dakṣaḥ | divaḥ | su-bandhuḥ | januṣā | pṛthivyāḥ | avindan | oṃ iti | darśatam | ap-su | antaḥ | devāsaḥ | agnim | apasi | svasṝṇām

मयःjoy, benefit, delight
मयः:
कर्म (दधे इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootमयस् (प्रातिपदिक) < √मि (मिनोति) / PIE *mei- (to change/soften; semantic: delight/benefit)
दधेhe has placed/established
दधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (दधाति) धारणे/निधाने
मेधिरःwise, intelligent
मेधिरः:
कर्तृ (अग्निः—अध्याहृतः—विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमेधिर (प्रातिपदिक) < मेधा
पूतदक्षःof purified power/skill
पूतदक्षः:
कर्तृ (अग्निः—अध्याहृतः—विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपूत-दक्ष (समास) = पूत (√पू ‘to purify’, क्त) + दक्ष (दक्ष ‘skill/power’)
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध (सु-बन्धुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक) ‘heaven’
सुबंधुःgood kinsman/true ally
सुबंधुः:
कर्तृ (अग्निः—अध्याहृतः—विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootसु-बन्धु (समास) = सु (उपसर्ग/अव्यय ‘good’) + बन्धु (प्रातिपदिक)
जनुषाby birth, by origin
जनुषा:
करण/हेतु (जात्या/जन्मना)
TypeNoun
Rootजनुष् (प्रातिपदिक) < √जन् (to be born)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (जनुषा इत्यस्य: ‘of earth’)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अविन्दन्they found
अविन्दन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विन्दति) ‘to find/obtain’
नुnow, indeed
नु:
सम्बन्ध/प्रयोगसूचक
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
दर्शतम्beautiful, worthy to be seen
दर्शतम्:
कर्म (अग्निम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदर्शत (प्रातिपदिक) < √दृश् ‘to see’ (अर्हे/योग्ये: ‘worth seeing’)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) ‘waters’
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
अधिकरण (अप्सु इत्यस्य विशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अपसिin the work/ritual act
अपसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप्/अपस् (प्रातिपदिक) ‘work, deed’ (RV usage)
स्वसॄणाम्of the sisters
स्वसॄणाम्:
सम्बन्ध (अपसि इत्यस्य: ‘of the sisters’)
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक) ‘sister’