Rig Veda 2.9.2: Mandala 2, Sukta 9, Mantra 2

Sukta 2.9

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यद्बोधि गोपाः ॥

Transliteration

tváṃ dūtás tvám u naḥ paraḥ-pā́s tváṃ vásya ā́ vṛṣabha pra-netā́ | ágne tokásya nas táne tanū́nām ápra-yucchan dī́dyad bodhi gopā́ḥ ||

Translation

You are the messenger; you are our far-protector; you are the leader toward the better, O Bull of force. O Agni, for our offspring and for the extension of our being, wake in us as the guardian—unfailing, blazing with light.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दूतः: messenger
• दूतः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• उ: indeed/also
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• परस्पाः: protector/saviour
• परस्पाः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
• Type: Noun
• Root: परस्पा (प्रातिपदिक; ‘परस्’ + ‘पा’ रक्षणे)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• वस्यः: better (good thing)/a boon
• वस्यः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: वस्यस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)

• आ: towards, forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• वृषभ: O bull (mighty one)
• वृषभ: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative used as epithet)
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• प्रणेता: leader/guide
• प्रणेता: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
• Type: Agent noun
• Root: प्र-नी (धातु) → प्रणेता (कृदन्त-प्रातिपदिक; तृच्)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• तोकस्य: of offspring/children
• तोकस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तोक (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• तने: in the line/continuity (of descendants)
• तने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: तन (धातु ‘to stretch’) → तन (प्रातिपदिक; ‘तान’/‘तन’ = वंश/सन्तति)

• तनूनाम्: of bodies/persons
• तनूनाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• अप्रयुच्छन्: do not fail/relax
• अप्रयुच्छन्: क्रिया (आज्ञार्थ/निषेध)
• Type: Verb
• Root: प्र-युज्/युच्छ् (धातु; ‘to slacken/let go’ in negated injunctive sense) + अ- (निषेध)

• दीद्यत्: shining, blazing
• दीद्यत्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle
• Root: दीद्/द्युत् (धातु ‘to shine’) → दीद्यत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)

• बोधि: be awake/awake!
• बोधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु ‘to awaken/know’)

• गोपाः: protector/guardian
• गोपाः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्/अग्ने)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector of cattle’)