HomeRig VedaMandala 2Sukta 9Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 2.9

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यद्बोधि गोपाः ॥

त्वं दू॒तस्त्वमु॑ नः पर॒स्पास्त्वं वस्य॒ आ वृ॑षभ प्रणे॒ता । अग्ने॑ तो॒कस्य॑ न॒स्तने॑ त॒नूना॒मप्र॑युच्छ॒न्दीद्य॑द्बोधि गो॒पाः ॥

tváṃ dūtás tvám u naḥ paraḥ-pā́s tváṃ vásya ā́ vṛṣabha pra-netā́ | ágne tokásya nas táne tanū́nām ápra-yucchan dī́dyad bodhi gopā́ḥ ||

You are the messenger; you are our far-protector; you are the leader toward the better, O Bull of force. O Agni, for our offspring and for the extension of our being, wake in us as the guardian—unfailing, blazing with light.

त्वम् । दू॒तः । त्वम् । ऊँ॒ इति॑ । नः॒ । प॒रः॒ऽपाः । त्वम् । वस्यः॑ । आ । वृ॒ष॒भ॒ । प्र॒ऽने॒ता । अग्ने॑ । तो॒कस्य॑ । नः॒ । तने॑ । त॒नूना॑म् । अप्र॑ऽयुच्छन् । दीद्य॑त् । बो॒धि॒ । गो॒पाः ॥त्वम् । दूतः । त्वम् । ऊँ इति । नः । परःपाः । त्वम् । वस्यः । आ । वृषभ । प्रनेता । अग्ने । तोकस्य । नः । तने । तनूनाम् । अप्रयुच्छन् । दीद्यत् । बोधि । गोपाः ॥tvam | dūtaḥ | tvam | oṃ iti | naḥ | paraḥ-pāḥ | tvam | vasyaḥ | ā | vṛṣabha | pra-netā | agne | tokasya | naḥ | tane | tanūnām | apra-yucchan | dīdyat | bodhi | gopāḥ

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
indeed/also
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
नःof us/our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परस्पाःprotector/saviour
परस्पाः:
कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
TypeNoun
Rootपरस्पा (प्रातिपदिक; ‘परस्’ + ‘पा’ रक्षणे)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
वस्यःbetter (good thing)/a boon
वस्यः:
कर्म
TypeAdjective
Rootवस्यस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
towards, forth
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वृषभO bull (mighty one)
वृषभ:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative used as epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
प्रणेताleader/guide
प्रणेता:
कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
TypeAgent noun
Rootप्र-नी (धातु) → प्रणेता (कृदन्त-प्रातिपदिक; तृच्)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तोकस्यof offspring/children
तोकस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootतोक (प्रातिपदिक)
नःof us/our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
तनेin the line/continuity (of descendants)
तने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतन (धातु ‘to stretch’) → तन (प्रातिपदिक; ‘तान’/‘तन’ = वंश/सन्तति)
तनूनाम्of bodies/persons
तनूनाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
अप्रयुच्छन्do not fail/relax
अप्रयुच्छन्:
क्रिया (आज्ञार्थ/निषेध)
TypeVerb
Rootप्र-युज्/युच्छ् (धातु; ‘to slacken/let go’ in negated injunctive sense) + अ- (निषेध)
दीद्यत्shining, blazing
दीद्यत्:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple
Rootदीद्/द्युत् (धातु ‘to shine’) → दीद्यत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
बोधिbe awake/awake!
बोधि:
क्रिया
TypeVerb
Rootबुध् (धातु ‘to awaken/know’)
गोपाःprotector/guardian
गोपाः:
कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्/अग्ने)
TypeNoun
Rootगोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector of cattle’)