HomeRig VedaMandala 2Sukta 9Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 2.9

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

नि होता होतृषदने विदानस्त्वेषो दीदिवाँ असदत्सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निः ॥

नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाँ अ॑सदत्सु॒दक्ष॑: । अद॑ब्धव्रतप्रमति॒र्वसि॑ष्ठः सहस्रम्भ॒रः शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः ॥

ní hotā́ hotṛ-sádane vidā́nas tveṣó dīdivā́ṃ asadat su-dákṣaḥ | adábdha-vrata-pramatír vásiṣṭhaḥ sahasráṃ-bharaḥ śúci-jihvo agníḥ ||

Down he has taken his seat—the Priest in the priestly seat—knowing the right way; the intense one, shining, of good skill. Vasiṣṭha, the unbetrayable will and sure discernment, Agni with the pure tongue, the bringer of a thousand powers, is established within us.

नि । होता॑ । हो॒तृ॒ऽसद॑ने । विदा॑नः । त्वे॒षः । दी॒दि॒ऽवान् । अ॒स॒द॒त् । सु॒ऽदक्षः॑ । अद॑ब्धऽव्रतप्रमतिः । वसि॑ष्ठः । स॒ह॒स्र॒म्ऽभ॒रः । शुचि॑ऽजिह्वः । अ॒ग्निः ॥नि । होता । होतृसदने । विदानः । त्वेषः । दीदिवान् । असदत् । सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिः । वसिष्ठः । सहस्रम्भरः । शुचिजिह्वः । अग्निः ॥ni | hotā | hotṛ-sadane | vidānaḥ | tveṣaḥ | dīdi-vān | asadat | su-dakṣaḥ | adabdha-vratapramatiḥ | vasiṣṭhaḥ | sahasram-bharaḥ | śuci-jihvaḥ | agniḥ

निdown; in; forth (as preverb)
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga) अथवा निः (avyaya)
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु ‘to sacrifice, offer’ से कर्तरि-तृन्)
होतृसदनेin the Hotṛ’s seat/assembly
होतृसदने:
Adhikaraṇa
TypeNoun (compound)
Rootहोतृ + सदन (√सद् ‘to sit’ → सदन ‘seat, session’)
विदानःknowing; wise; finding (the rite)
विदानः:
Kartā (होता/अग्निः का विशेषण)
TypeParticiple (adjectival)
Root√विद् ‘to know, find’ (Vedic: perfect/participial formation)
त्वेषःfiery; vehement
त्वेषः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक ‘fiery, impetuous’)
दीदिवान्shining; radiant
दीदिवान्:
Kartā (विशेषण)
TypeParticiple (adjectival)
Root√दीद्/√दी ‘to shine’ (reduplicated perfect participle)
असदत्sat down; took his seat
असदत्:
TypeVerb
Root√सद् ‘to sit, take seat’ (aorist)
सुदक्षःwell-skilled; very capable
सुदक्षः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + दक्ष (दक्ष ‘skilled, able’)
अदब्धव्रतप्रमतिः(he) whose resolve and forethought are unbeguiled; of unfailing vows
अदब्धव्रतप्रमतिः:
Kartā (अग्निः का विशेषण/नाम)
TypeNoun (compound, bahuvrīhi/tatpuruṣa sense)
Rootअ-दब्ध + व्रत + प्र-मतिः (√मन्/√मद्?; ‘मतिः’ = thought, resolve; ‘प्रमतिः’ = forethought/wise intent)
वसिष्ठःVasiṣṭha (as epithet/name)
वसिष्ठः:
Kartā (अग्निः का विशेषण/नाम)
TypeNoun (proper name/epithet)
Rootवसिष्ठ (ऋषिनाम; ‘most excellent’ superlative formation)
सहस्रम्भरःbearing a thousand (gifts/strengths); thousand-bearing
सहस्रम्भरः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective (compound)
Rootसहस्र + √भृ ‘to bear, carry’ (भर ‘bearing’)
शुचिजिह्वःwith a pure tongue
शुचिजिह्वः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective (compound)
Rootशुचि + जिह्वा (जिह्वा ‘tongue’)
अग्निःAgni (Fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (देवता-नाम)