HomeRig VedaMandala 2Sukta 3Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 2.3

Rishi: Gṛtsamada (traditionally for Mandala 2, Agni hymns of the Gṛtsamada lineage)
Devata: Agni (with explicit invocation of Tvaṣṭṛ as the Fashioner aiding formation/progeny)
Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 2.3 commonly in Triṣṭubh—needs metrical verification)

पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥

पि॒शङ्ग॑रूपः सु॒भरो॑ वयो॒धाः श्रु॒ष्टी वी॒रो जा॑यते दे॒वका॑मः । प्र॒जां त्वष्टा॒ वि ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे अथा॑ दे॒वाना॒मप्ये॑तु॒ पाथ॑: ॥

piśáṅga-rūpaḥ su-bháro vayaḥ-dhā́ḥ śruṣṭī́ vīró jā́yate devá-kāmaḥ | prajā́ṃ tvaṣṭā́ ví ṣyatu nā́bhim asmè áthā devā́nām ápy etu pā́thaḥ ||

Of tawny-luminous form, well-bearing and a holder of the powers of life, the hero is born—obedient in hearing and desiring the Divine. May Tvaṣṭṛ spread out the progeny and widen for us the navel-centre (the inner seat of formation); then may the path toward the Gods open and come near.

पि॒शङ्ग॑ऽरूपः । सु॒ऽभरः॑ । व॒यः॒ऽधाः । श्रु॒ष्टी । वी॒रः । जा॒य॒ते॒ । दे॒वऽका॑मः । प्र॒ऽजाम् । त्वष्टा॑ । वि । स्य॒तु॒ । नाभि॑म् । अ॒स्मे इति॑ । अथ॑ । दे॒वाना॑म् । अपि॑ । ए॒तु॒ । पाथः॑ ॥पिशङ्गरूपः । सुभरः । वयःधाः । श्रुष्टी । वीरः । जायते । देवकामः । प्रजाम् । त्वष्टा । वि । स्यतु । नाभिम् । अस्मे इति । अथ । देवानाम् । अपि । एतु । पाथः ॥piśaṅga-rūpaḥ | su-bharaḥ | vayaḥ-dhāḥ | śruṣṭī | vīraḥ | jāyate | deva-kāmaḥ | pra-jām | tvaṣṭā | vi | syatu | nābhim | asme iti | atha | devānām | api | etu | pāthaḥ

पिशङ्गरूपःof tawny/variegated form
पिशङ्गरूपः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootपिशङ्ग- (प्रातिपदिक) + रूप- (प्रातिपदिक)
सुभरःwell-bearing; bringing good support
सुभरः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग/उपपद) + भर- (प्रातिपदिक)
वयोधाःthe sustainer of vital power/strength
वयोधाः:
कर्तृ (जायते इत्यस्य)
TypeNoun (agentive) / Adjective
Rootवयस्- (प्रातिपदिक) + धा- (धातु, ‘धारण/स्थापन’)
श्रुष्टीobedience/ready service (ritual attentiveness)
श्रुष्टी:
कर्तृ (जायते इत्यस्य; सह-कर्तृ/समुच्चित)
TypeNoun
Rootश्रुष्टि- (प्रातिपदिक)
वीरःa hero, strong man
वीरः:
कर्तृ (जायते इत्यस्य; सह-कर्तृ/समुच्चित)
TypeNoun
Rootवीर- (प्रातिपदिक)
जायतेis born; comes into being
जायते:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
देवकामःdesiring the gods; god-loving
देवकामः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootदेव- (प्रातिपदिक) + काम- (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring; progeny
प्रजाम्:
कर्म (वि ष्यतु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रजा- (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ (वि ष्यतु इत्यस्य)
TypeNoun (proper/deity)
Rootत्वष्टृ- (प्रातिपदिक)
विapart, forth, widely
वि:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग (ष्यतु सह)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
ष्यतुlet him beget/impel/bring forth
ष्यतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (धातु, ‘प्रसव/प्रेरण’); वि-उपसर्गयुक्तः
नाभिम्navel; central bond/seat
नाभिम्:
अधिकरण/देश (वि ष्यतु—‘in/at the navel’)
TypeNoun
Rootनाभि- (प्रातिपदिक)
अस्मेin/among us
अस्मे:
अधिकरण (among/for us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अथाthen; thereafter
अथा:
वाक्यसम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (पाथः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
अपिalso; even
अपि:
वाक्य-निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
एतुlet (him/it) go; may it come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
पाथःpath; course (way)
पाथः:
कर्तृ (एतु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपाथ- (प्रातिपदिक)