HomeRig VedaMandala 2Sukta 3Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 2.3

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: The Divine Hotars (paired priest-powers)
Chandas: Triṣṭubh

दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥

दैव्या॒ होता॑रा प्रथ॒मा वि॒दुष्ट॑र ऋ॒जु य॑क्षत॒: समृ॒चा व॒पुष्ट॑रा । दे॒वान्यज॑न्तावृतु॒था सम॑ञ्जतो॒ नाभा॑ पृथि॒व्या अधि॒ सानु॑षु त्रि॒षु ॥

daivyā́ hótārā prathamā́ vidúṣṭara ṛjú yakṣataḥ sám ṛcā́ vapúṣṭarā | devā́n yájantāv ṛtúthā sám añjató nā́bhā pṛthivyā́ ádhi sā́nuṣu tríṣu ||

The two divine Hotars, foremost and more knowing, sacrifice straight with the hymn, more perfect in form. Offering to the gods according to the seasons, they harmonize at the navel of the earth, upon her three heights.

दैव्या॑ । होता॑रा । प्र॒थ॒मा । वि॒दुःऽत॑रा । ऋ॒जु । य॒क्ष॒तः॒ । सम् । ऋ॒चा । व॒पुःऽत॑रा । दे॒वान् । यज॑न्तौ । ऋ॒तु॒ऽथा । सम् । अ॒ञ्ज॒तः॒ । नाभा॑ । पृ॒थि॒व्याः । अधि॑ । सानु॑षु । त्रि॒षु ॥दैव्या । होतारा । प्रथमा । विदुःतरा । ऋजु । यक्षतः । सम् । ऋचा । वपुःतरा । देवान् । यजन्तौ । ऋतुथा । सम् । अञ्जतः । नाभा । पृथिव्याः । अधि । सानुषु । त्रिषु ॥daivyā | hotārā | prathamā | viduḥ-tarā | ṛju | yakṣataḥ | sam | ṛcā | vapuḥ-tarā | devān | yajantau | ṛtu-thā | sam | añjataḥ | nābhā | pṛthivyāḥ | adhi | sānuṣu | triṣu

दैव्यौthe two divine
दैव्यौ:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootदैव्य- (< देव ‘god’ + यत्/व्य प्रत्यय) प्रातिपदिक
होतारौtwo Hotṛ-priests / invokers
होतारौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ- (< √हु ‘to sacrifice, invoke’ + तृच्) प्रातिपदिक
प्रथमौthe first
प्रथमौ:
विशेषण (होतारौ)
TypeAdjective
Rootप्रथम- प्रातिपदिक
विदुष्टरौmore knowing / most skilled
विदुष्टरौ:
विशेषण (होतारौ)
TypeAdjective
Rootविदुष्टर- (तुलनात्मक; < विद्वस्/विदुष् ‘knowing’)
ऋजुstraight, rightly
ऋजु:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootऋजु- प्रातिपदिक
यक्षतःthey two worship / perform sacrifice
यक्षतः:
क्रिया (कर्तृ=होतारौ)
TypeVerb
Root√यज् ‘to worship, sacrifice’
समृचाwith a (well-joined) ṛc-verse
समृचा:
करण
TypeNoun (instrumental phrase)
Rootसम्-ऋच्/ऋचा (ऋच् ‘hymn, verse’), प्रातिपदिक
वपुष्टरौmore splendid / most beautiful in form
वपुष्टरौ:
विशेषण (होतारौ)
TypeAdjective
Rootवपुष्टर- (तुलनात्मक; < वपुस् ‘form, beauty’)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव- प्रातिपदिक
अयजन्तौthey two worshipped / sacrificed
अयजन्तौ:
क्रिया (कर्तृ=होतारौ)
TypeVerb
Root√यज् ‘to worship, sacrifice’
ऋतुथाaccording to due season / in proper order
ऋतुथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootऋतु- ‘season, proper time’ + -था (अव्ययीभाव)
समञ्जतःthey two fit/arrange (well), join together
समञ्जतः:
क्रिया (कर्तृ=होतारौ)
TypeVerb
Rootसम् + √अञ्ज् ‘to anoint, adorn; fit together’
नाभाwith/like a navel (hub)
नाभा:
करण/सह (उपमान-प्रयोगः)
TypeNoun
Rootनाभि- प्रातिपदिक
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी- प्रातिपदिक
अधिupon, over
अधि:
अधिकारण-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
सानुषुon the ridges/summits
सानुषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसानु- ‘ridge, summit, tableland’ प्रातिपदिक
त्रिषुin/among the three
त्रिषु:
विशेषण (सानुषु)
TypeNumeral (adjectival)
Rootत्रि- (संख्या) प्रातिपदिक