HomeRig VedaMandala 2Sukta 24Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

स संनयः स विनयः पुरोहितः स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः । चाक्ष्मो यद्वाजं भरते मती धनादित्सूर्यस्तपति तप्यतुर्वृथा ॥

स सं॑न॒यः स वि॑न॒यः पु॒रोहि॑त॒: स सुष्टु॑त॒: स यु॒धि ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: । चा॒क्ष्मो यद्वाजं॒ भर॑ते म॒ती धनादित्सूर्य॑स्तपति तप्य॒तुर्वृथा॑ ॥

sá saṃnáyaḥ sá vináyaḥ puróhitaḥ sá suṣṭútaḥ sá yudhí bráhmaṇas pátiḥ | cākṣmó yád vā́jaṃ bhárate matī́ dhánād ít sū́ryas tapati tapyátur vṛ́thā ||

He is the leader and the wise guide, the one set in front; he is perfectly hymned, he is Brahmaṇaspati in the battle. When he brings the vāja—the plenitude of force—by the inspired thought, then even the Sun’s burning is in vain against that gain.

सः । स॒म्ऽन॒यः । सः । वि॒ऽन॒यः । पु॒रःऽहि॑तः । सः । सुऽस्तु॑तः । सः । यु॒धि । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ । चा॒क्ष्मः । यत् । वाज॑म् । भर॑ते । म॒ती । धना॑ । आत् । इत् । सूर्यः॑ । त॒प॒ति॒ । त॒प्य॒तुः । वृथा॑ ॥सः । सम्नयः । सः । विनयः । पुरःहितः । सः । सुस्तुतः । सः । युधि । ब्रह्मणः । पतिः । चाक्ष्मः । यत् । वाजम् । भरते । मती । धना । आत् । इत् । सूर्यः । तपति । तप्यतुः । वृथा ॥saḥ | sam-nayaḥ | saḥ | vi-nayaḥ | puraḥ-hitaḥ | saḥ | su-stutaḥ | saḥ | yudhi | brahmaṇaḥ | patiḥ | cākṣmaḥ | yat | vājam | bharate | matī | dhanā | āt | it | sūryaḥ | tapati | tapyatuḥ | vṛthā

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
संनयःleader; guide (one who leads together)
संनयः:
Kartā
TypeNoun (agent/quality)
Rootसं-नी (धातु) → संनय (कृदन्त/नाम) अथवा संनय (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
विनयःguide; director; disciplinarian (one who leads apart/through)
विनयः:
Kartā
TypeNoun (agent/quality)
Rootवि-नी (धातु) → विनय (कृदन्त/नाम) अथवा विनय (प्रातिपदिक)
पुरोहितःpurohita; priest set in front
पुरोहितः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुरस् + हित (√धा/√हि ‘to place’ से ‘हित’), प्रातिपदिक: पुरोहित
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
सुष्टुतःwell-praised
सुष्टुतः:
Kartā
TypeAdjective (past passive participle)
Rootसु- + √स्तु (स्तुति) → सुष्टुत (PPP/विशेषण)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् → स
युधिin battle
युधि:
Adhikaraṇa
TypeNoun (locative)
Rootयुध् (प्रातिपदिक) अथवा युध्- (युद्ध) से
ब्रह्मणस्पतिःBrahmaṇaspati (Lord of sacred speech/prayer)
ब्रह्मणस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (proper/title)
Rootब्रह्मन् + पति (समास: ब्रह्मणस्-पति)
चाक्ष्मःthe seer; the one with sight (watchful one)
चाक्ष्मः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootचक्ष्/चक्ष्मन् (प्रातिपदिक; ‘दृष्टि/दर्शक’)
यत्which
यत्:
Karma
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सम्बन्ध/यत्-प्रत्यय सर्वनाम)
वाजम्prize; strength; (winning) bounty
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
भरतेbrings; bears
भरते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
मतीby (our) thought/hymn
मती:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमती (प्रातिपदिक; ‘thought, hymn, devotion’)
धनात्from wealth; from treasure
धनात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
तपतिheats; burns
तपति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√तप् (तपने)
तप्यतुlet it burn/heat
तप्यतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√तप् (तपने)
वृथाin vain; fruitlessly
वृथा:
TypeIndeclinable
Rootवृथा (अव्यय)