HomeRig VedaMandala 2Sukta 24Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Bṛhaspati/Brahmaṇaspati
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

विभु प्रभु प्रथमं मेहनावतो बृहस्पतेः सुविदत्राणि राध्या । इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः ॥

वि॒भु प्र॒भु प्र॑थ॒मं मे॒हना॑वतो॒ बृह॒स्पते॑: सुवि॒दत्रा॑णि॒ राध्या॑ । इ॒मा सा॒तानि॑ वे॒न्यस्य॑ वा॒जिनो॒ येन॒ जना॑ उ॒भये॑ भुञ्ज॒ते विश॑: ॥

vibhú prabhú prathamáṃ mehanā́vato bṛ́haspáteḥ suvidátrāṇi rā́dhyā | imā́ sātā́ni venyásya vā́jino yéna jánā ubháye bhuñjáte víśaḥ ||

Vast and sovereign are the first attainments to be won of Bṛhaspati, rich in generative power: these conquests of the desirable bringer of plenitude are to be accomplished, by which the peoples enjoy both the inner and the outer good.

वि॒ऽभु । प्र॒ऽभु । प्र॒थ॒मम् । मे॒हना॑ऽवतः । बृह॒स्पतेः॑ । सु॒ऽवि॒दत्रा॑णि । राध्या॑ । इ॒मा । सा॒तानि॑ । वे॒न्यस्य॑ । वा॒जिनः॑ । येन॑ । जनाः॑ । उ॒भये॑ । भु॒ञ्ज॒ते । विशः॑ ॥विभु । प्रभु । प्रथमम् । मेहनावतः । बृहस्पतेः । सुविदत्राणि । राध्या । इमा । सातानि । वेन्यस्य । वाजिनः । येन । जनाः । उभये । भुञ्जते । विशः ॥vi-bhu | pra-bhu | prathamam | mehanāvataḥ | bṛhaspateḥ | su-vidatrāṇi | rādhyā | imā | sātāni | venyasya | vājinaḥ | yena | janāḥ | ubhaye | bhuñjate | viśaḥ

विभुall-pervading, mighty
विभु:
सम्बोधन (address) / कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootविभु- (प्रातिपदिक) < √भू (भवति) ‘to be, become’ (विस्तार/व्याप्ति-भाव)
प्रभुlordly, powerful
प्रभु:
सम्बोधन / कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रभु- (प्रातिपदिक) < प्र + √भू ‘to be in front/over, to be powerful’
प्रथमम्first, foremost; at first
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण (manner/sequence)
TypeAdjective (used adverbially) / Noun-like
Rootप्रथम- (प्रातिपदिक)
मेहनावतःof the virile one; of him who has generative power
मेहनावतः:
षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
TypeAdjective
Rootमेहनावत्- (प्रातिपदिक) < मेहना- ‘seed/virility, generative power’ + -वत्
बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक) (देवनाम)
सुविदत्राणिgood gifts/boons; good bestowals
सुविदत्राणि:
कर्म (object of an implied verb like ‘grant/bring’)
TypeNoun
Rootसुविदत्र- (प्रातिपदिक) < सु- + विदत्र- (from √विद् ‘to know/find’ / ‘finding, obtaining’; ‘good gifts/boons’ in Vedic usage)
राध्याbounties, riches
राध्या:
कर्म (object; ‘bounties/wealths’)
TypeNoun
Rootराध्या- (प्रातिपदिक) < √राध् ‘to succeed, to prosper; to grant’ (Vedic: ‘wealth, bounty’)
इमाthese
इमा:
कर्म (these [things] to be granted) / or विषय-निर्देश
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सातानिgains, winnings
सातानि:
कर्म
TypeNoun
Rootसात- (प्रातिपदिक) < √सा/सि ‘to win, gain’ (Vedic: ‘gains, winnings, acquisitions’)
वेन्यस्यof the desirable/excellent one
वेन्यस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध
TypeAdjective (genitive)
Rootवेन्य- (प्रातिपदिक) < √वेन्/√वन् ‘to desire, seek, love’ (Vedic: ‘lovely, desirable, excellent’)
वाजिनःof the prize-winner; of the strong one
वाजिनः:
षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन्- (प्रातिपदिक) < वाज- ‘prize, strength, food; victory’
येनby which; with which
येन:
करण (instrumental)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनाःpeople
जनाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजन- (प्रातिपदिक)
उभयेboth (kinds), both sides
उभये:
कर्म
TypeAdjective (substantivized)
Rootउभय- (प्रातिपदिक)
भुञ्जतेenjoy, partake
भुञ्जते:
क्रिया (with कर्तृ ‘जनाः’ and कर्म ‘उभये’)
TypeVerb
Root√भुज् (भुनक्ति/भुङ्क्ते) ‘to enjoy, partake, use’
विशःclans, peoples
विशः:
कर्तृ (समानााधिकरण with जनाः)
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक) ‘clan, people, settlements’