HomeRig VedaMandala 2Sukta 24Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि प्र तदश्नोति धन्वना । तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः ॥

ऋ॒तज्ये॑न क्षि॒प्रेण॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्यत्र॒ वष्टि॒ प्र तद॑श्नोति॒ धन्व॑ना । तस्य॑ सा॒ध्वीरिष॑वो॒ याभि॒रस्य॑ति नृ॒चक्ष॑सो दृ॒शये॒ कर्ण॑योनयः ॥

ṛtá-jyená kṣipréṇa bráhmaṇas pátir yátra váṣṭi prá tád aśnoti dhánvanā | tásya sādhvī́r íṣavo yā́bhir ásyati nṛ-cákṣaso dṛśáye kárṇa-yonayaḥ ||

With the bowstring of Ṛta, swift, Brahmaṇaspati attains whatever he wills and drives forth; his straight arrows with which he shoots are for the seeing of men—born of the ear, they make the vision manifest.

ऋ॒तऽज्ये॑न । क्षि॒प्रेण॑ । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ । यत्र॑ । वष्टि॑ । प्र । तर् । अ॒श्नो॒ति॒ । धन्व॑ना । तस्य॑ । सा॒ध्वीः । इष॑वः । याभिः॑ । अस्य॑ति । नृ॒ऽचक्ष॑सः । दृ॒शये॑ । कर्ण॑ऽयोनयः ॥ऋतज्येन । क्षिप्रेण । ब्रह्मणः । पतिः । यत्र । वष्टि । प्र । तर् । अश्नोति । धन्वना । तस्य । साध्वीः । इषवः । याभिः । अस्यति । नृचक्षसः । दृशये । कर्णयोनयः ॥ṛta-jyena | kṣipreṇa | brahmaṇaḥ | patiḥ | yatra | vaṣṭi | pra | tar | aśnoti | dhanvanā | tasya | sādhvīḥ | iṣavaḥ | yābhiḥ | asyati | nṛ-cakṣasaḥ | dṛśaye | karṇa-yonayaḥ

ऋतज्येनby/with the truth-conquering (power)
ऋतज्येन:
करण
TypeAdjective
Rootऋतज्य (प्रातिपदिक; ऋत + ज्य ‘जीत/विजय’)
क्षिप्रेणswiftly; with swift (means)
क्षिप्रेण:
करण
TypeAdjective
Rootक्षिप्र (प्रातिपदिक)
ब्रह्मणस्पतिःBṛhaspati (Lord of prayer/sacred utterance)
ब्रह्मणस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्रह्मणस्-पति (समास; ब्रह्मणस् ‘ब्रह्म/प्रार्थना’ + पति ‘स्वामी’)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (य-प्रत्ययान्त अव्यय)
वष्टिwills, desires
वष्टि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवश् (धातु; ‘इच्छ्/वशे कर्तुम्’)
प्रforth, forward
प्र:
उपपद-निपात (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
तत्that (thing)
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अश्नोतिattains, reaches
अश्नोति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअश् (धातु; ‘अश्नुते/अश्नोति’ = ‘प्राप्नोति’)
धन्वनाwith the bow
धन्वना:
करण
TypeNoun
Rootधन्वन् (प्रातिपदिक; ‘धनुष्/धन्व’ ‘bow’)
तस्यof him/its
तस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
साध्वीःtrue, effective, well-aimed
साध्वीः:
कर्तृ (इषवः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसाध्वी (प्रातिपदिक; ‘साधु’ स्त्रीलिङ्ग)
इषवःarrows
इषवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
याभिःwith which
याभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यतिshoots, hurls
अस्यति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस्/अस्य् (धातु; ‘क्षेपणे’ = ‘to throw, shoot’)
नृचक्षसःhaving man-like sight; keen-sighted
नृचक्षसः:
कर्तृ (कर्णयोनयः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनृ-चक्षस् (समास; नृ ‘man’ + चक्षस् ‘sight/eye’)
दृशयेfor seeing; for manifestation/visibility
दृशये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदृश् (धातु) → दृशय (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘दर्शन’/‘दर्शनीय’ भाव)
कर्णयोनयःthose whose source/seat is the ear; ear-born (i.e., heard/aural)
कर्णयोनयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकर्ण-योनि (समास; कर्ण ‘ear’ + योनि ‘source, seat’)