HomeRig VedaMandala 2Sukta 24Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Brahmaṇaspati (implied guide of the knowers in the cave-quest)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

अभिनक्षन्तो अभि ये तमानशुर्निधिं पणीनां परमं गुहा हितम् । ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्यानृता पुनर्यत उ आयन्तदुदीयुराविशम् ॥

अ॒भि॒नक्ष॑न्तो अ॒भि ये तमा॑न॒शुर्नि॒धिं प॑णी॒नां प॑र॒मं गुहा॑ हि॒तम् । ते वि॒द्वांस॑: प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒र्यत॑ उ॒ आय॒न्तदुदी॑युरा॒विश॑म् ॥

abhí-nákṣanto abhí yé tám ānaśúr nidhíṃ paṇīnā́ṃ paramáṃ gúhā hitám | té vidvā́ṃsaḥ prati-cákṣyānṛ́tā púner yáta u ā́yan tád úd īyur ā́viśam ||

They who pressed on and reached that highest treasure of the Paṇis hidden in the cave—those knowers, having looked back upon the falsehood, returned from where they came and rose upward into the open wideness.

अ॒भि॒ऽनक्ष॑न्तः । अ॒भि । ये । तम् । आ॒न॒शुः । नि॒धिम् । प॒णी॒नाम् । प॒र॒मम् । गुहा॑ । हि॒तम् । ते । वि॒द्वांसः॑ । प्र॒ति॒ऽचक्ष्य॑ । अनृ॑ता । पुनः॑ । यतः॑ । ऊँ॒ इति॑ । आय॑न् । तत् । उत् । ई॒युः । आ॒ऽविश॑म् ॥अभिनक्षन्तः । अभि । ये । तम् । आनशुः । निधिम् । पणीनाम् । परमम् । गुहा । हितम् । ते । विद्वांसः । प्रतिचक्ष्य । अनृता । पुनः । यतः । ऊँ इति । आयन् । तत् । उत् । ईयुः । आविशम् ॥abhi-nakṣantaḥ | abhi | ye | tam | ānaśuḥ | nidhim | paṇīnām | paramam | guhā | hitam | te | vidvāṃsaḥ | prati-cakṣya | anṛtā | punaḥ | yataḥ | oṃ iti | āyan | tat | ut | īyuḥ | āviśam

अभिtowards, upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग) अव्यय
नक्षन्तःreaching, attaining
नक्षन्तः:
Kartā
TypeVerb
Rootनश् (धातु) / नक्ष् (वैदिक रूप)
अभिtowards
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग) अव्यय
येwho (those who)
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
Karma
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
अनशुःthey attained, reached
अनशुः:
Kartā
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
निधिम्treasure, deposit
निधिम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिधि (प्रातिपदिक)
पणीनाम्of the Paṇis (niggardly demons/hoarders)
पणीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
परमम्highest, supreme
परमम्:
Karma (विशेषण-भावेन)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
गुहाin a cave, in concealment
गुहा:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
हितम्placed, hidden
हितम्:
Karma (निधिम् इति विशेषणम्)
TypeParticiple/Adjective
Rootधा (धातु) → हित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विद्वांसःknowing ones, the wise
विद्वांसः:
Kartā (ते इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootविद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
प्रतिचक्ष्यhaving seen/observed
प्रतिचक्ष्य:
TypeIndeclinable (Gerund)
Rootचक्ष् (धातु) + प्रति (उपसर्ग) → प्रतिचक्ष्य (क्त्वा/ल्यप्-अव्ययकृदन्त)
अनृताःuntruthful ones, false (people)
अनृताः:
Kartā (विशेषण-भावेन)
TypeAdjective/Noun
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
पुनःagain, back
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
यतःfrom where, whence
यतः:
Apādāna
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)
indeed, and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
आयन्they came
आयन्:
Kartā
TypeVerb
Rootइ (धातु) + आ (उपसर्ग)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उदीयुःthey rose up, went forth
उदीयुः:
Kartā
TypeVerb
Rootइ (धातु) + उद् (उपसर्ग)
आविशम्I entered
आविशम्:
Kartā
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + आ (उपसर्ग)