Rig Veda 2.24.6: Mandala 2, Sukta 24, Mantra 6

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Brahmaṇaspati (implied guide of the knowers in the cave-quest)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अभिनक्षन्तो अभि ये तमानशुर्निधिं पणीनां परमं गुहा हितम् । ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्यानृता पुनर्यत उ आयन्तदुदीयुराविशम् ॥

Transliteration

abhí-nákṣanto abhí yé tám ānaśúr nidhíṃ paṇīnā́ṃ paramáṃ gúhā hitám | té vidvā́ṃsaḥ prati-cákṣyānṛ́tā púner yáta u ā́yan tád úd īyur ā́viśam ||

Translation

They who pressed on and reached that highest treasure of the Paṇis hidden in the cave—those knowers, having looked back upon the falsehood, returned from where they came and rose upward into the open wideness.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग) अव्यय

• नक्षन्तः: reaching, attaining
• नक्षन्तः: Kartā
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु) / नक्ष् (वैदिक रूप)

• अभि: towards
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग) अव्यय

• ये: who (those who)
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तमः: darkness
• तमः: Karma
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• अनशुः: they attained, reached
• अनशुः: Kartā
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)

• निधिम्: treasure, deposit
• निधिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)

• पणीनाम्: of the Paṇis (niggardly demons/hoarders)
• पणीनाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

• परमम्: highest, supreme
• परमम्: Karma (विशेषण-भावेन)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)

• गुहा: in a cave, in concealment
• गुहा: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)

• हितम्: placed, hidden
• हितम्: Karma (निधिम् इति विशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: धा (धातु) → हित (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• ते: they
• ते: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विद्वांसः: knowing ones, the wise
• विद्वांसः: Kartā (ते इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: विद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• प्रतिचक्ष्य: having seen/observed
• प्रतिचक्ष्य: —
• Type: Indeclinable (Gerund)
• Root: चक्ष् (धातु) + प्रति (उपसर्ग) → प्रतिचक्ष्य (क्त्वा/ल्यप्-अव्ययकृदन्त)

• अनृताः: untruthful ones, false (people)
• अनृताः: Kartā (विशेषण-भावेन)
• Type: Adjective/Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)

• पुनः: again, back
• पुनः: —
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)

• यतः: from where, whence
• यतः: Apādāna
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)

• उ: indeed, and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• आयन्: they came
• आयन्: Kartā
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) + आ (उपसर्ग)

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उदीयुः: they rose up, went forth
• उदीयुः: Kartā
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) + उद् (उपसर्ग)

• आविशम्: I entered
• आविशम्: Kartā
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) + आ (उपसर्ग)