HomeRig VedaMandala 2Sukta 24Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

सना ता का चिद्भुवना भवीत्वा माद्भिः शरद्भिर्दुरो वरन्त वः । अयतन्ता चरतो अन्यदन्यदिद्या चकार वयुना ब्रह्मणस्पतिः ॥

सना॒ ता का चि॒द्भुव॑ना॒ भवी॑त्वा मा॒द्भिः श॒रद्भि॒र्दुरो॑ वरन्त वः । अय॑तन्ता चरतो अ॒न्यद॑न्य॒दिद्या च॒कार॑ व॒युना॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥

sanā́ tā́ kā́ cid bhúvanā bhávītvā mā́dbhiḥ śarádbhir dúro varanta vaḥ | áyatantā carato anyád anyád íd yā́ cakā́ra vayúnā bráhmaṇas pátiḥ ||

From of old, becoming the worlds in their being, the doors were held shut against you through the seasons; moving in varied ways, each in its own course, Brahmaṇaspati made the right discernments and ordered the workings.

सना॑ । ता । का । चि॒त् । भुव॑ना । भवी॑त्वा । मा॒त्ऽभिः । श॒रत्ऽभिः॑ । दुरः॑ । व॒र॒न्त॒ । वः॒ । अय॑तन्ता । च॒र॒तः॒ । अ॒न्यत्ऽअ॑न्यत् । इत् । या । च॒कार॑ । व॒युना॑ । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ ॥सना । ता । का । चित् । भुवना । भवीत्वा । मात्भिः । शरत्भिः । दुरः । वरन्त । वः । अयतन्ता । चरतः । अन्यत्अन्यत् । इत् । या । चकार । वयुना । ब्रह्मणः । पतिः ॥sanā | tā | kā | cit | bhuvanā | bhavītvā | māt-bhiḥ | śarat-bhiḥ | duraḥ | varanta | vaḥ | ayatantā | carataḥ | anyat-anyat | it | yā | cakāra | vayunā | brahmaṇaḥ | patiḥ

सनाfrom of old, ever
सना:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसना (avyaya-prātipadika)
ताःthose (fem. pl.)
ताः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (sarvanāma-prātipadika)
काsome (one)
का:
Kartā (within relative/indef. clause)
TypePronoun
Rootक (interrog./indef. pronoun)
चित्indeed, even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (particle)
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (prātipadika < √भू)
भवीत्वाhaving become
भवीत्वा:
— (क्रियाविशेषण; पूर्वकर्म)
TypeVerb
Root√भू (भवति) → भवीत्वा
मात्from me / of me
मात्:
Apādāna/Relation (source/‘from me’)
TypePronoun
Rootमा (1st pers. pronoun stem)
भिःindeed; (enclitic emphasis)
भिः:
TypeIndeclinable
Rootभि (enclitic particle, Vedic)
शरद्भिःwith/through the autumns; by years
शरद्भिः:
Karaṇa (काल-पर्यायेन साधनम्) / Adhikaraṇa (काल)
TypeNoun
Rootशरद् (prātipadika)
दुरःdoors, gates
दुरः:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्/द्वार् (prātipadika; RV ‘दुरः’ = ‘द्वाराणि’)
वरन्तthey choose / they ward off
वरन्त:
Kriyā
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति/वृणुते) ‘to choose, to ward/cover’
वःfor you / of you
वः:
Sampradāna/Relation
TypePronoun
Rootयुष्मद् (2nd pers. pronoun)
अयतन्तthey strove, exerted themselves
अयतन्त:
Kriyā
TypeVerb
Root√यत् (यतते) ‘to strive, exert’
चरतोthe two moving ones; going about
चरतो:
Kartā (participial)
TypeVerb
Root√चर् (चरति)
अन्यत्one (thing), another
अन्यत्:
Karma/Predicate
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (prātipadika)
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
Karma/Predicate
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (prātipadika)
इद्just, indeed
इद्:
TypeIndeclinable
Rootइद् (particle)
याwhich
या:
Kartā (relative clause)
TypePronoun
Rootयद् (relative pronoun)
चकारhas done, made
चकार:
Kriyā
TypeVerb
Root√कृ (करोति)
वयुनाdevices, ordinances, wise arrangements
वयुना:
Karma
TypeNoun
Rootवयुन (prātipadika)
ब्रह्मणस्पतिःBrahmaṇaspati (Lord of sacred utterance/prayer)
ब्रह्मणस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (deity name)
Rootब्रह्मन् + पति (tatpuruṣa)