HomeRig VedaMandala 2Sukta 24Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

योऽवरे वृजने विश्वथा विभुर्महामु रण्वः शवसा ववक्षिथ । स देवो देवान्प्रति पप्रथे पृथु विश्वेदु ता परिभूर्ब्रह्मणस्पतिः ॥

योऽव॑रे वृ॒जने॑ वि॒श्वथा॑ वि॒भुर्म॒हामु॑ र॒ण्वः शव॑सा व॒वक्षि॑थ । स दे॒वो दे॒वान्प्रति॑ पप्रथे पृ॒थु विश्वेदु॒ ता प॑रि॒भूर्ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥

yó ’váre vṛjáné viśváthā vibhúr mahā́m u raṇváḥ śávasā vavákṣitha | sá devó devā́n práti papráthe pṛthú víśved u tā́ paribhū́r bráhmaṇas pátiḥ ||

He who, even in the lower field, is everywhere vast, the delightful one who has grown great by force—he, the god, has spread wide against the gods themselves; over all these worlds Brahmaṇaspati stands encompassing and surpassing.

यः । अव॑रे । वृ॒जने॑ । वि॒श्वऽथा॑ । वि॒ऽभुः म॒हाम् । ऊँ॒ इति॑ । र॒ण्वः । शव॑सा । व॒वक्षि॑थ । सः । दे॒वः । दे॒वान् । प्रति॑ । प॒प्र॒थे॒ । पृ॒थु । विश्वा॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । ता । प॒रि॒ऽभूः । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ ॥यः । अवरे । वृजने । विश्वथा । विभुः महाम् । ऊँ इति । रण्वः । शवसा । ववक्षिथ । सः । देवः । देवान् । प्रति । पप्रथे । पृथु । विश्वा । इत् । ऊँ इति । ता । परिभूः । ब्रह्मणः । पतिः ॥yaḥ | avare | vṛjane | viśva-thā | vi-bhuḥ mahām | oṃ iti | raṇvaḥ | śavasā | vavakṣitha | saḥ | devaḥ | devān | prati | paprathe | pṛthu | viśvā | it | oṃ iti | tā | pari-bhūḥ | brahmaṇaḥ | patiḥ

यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्ध-कर्ता; यः = सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवरेin the lower/outer
अवरे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
वृजनेin the enclosure/settlement; in the fold
वृजने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवृजन (प्रातिपदिक)
विश्वथाin every way, on all sides
विश्वथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootविश्वथा (अव्यय)
विभुःall-pervading, mighty
विभुः:
कर्तृ (यः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविभु (प्रातिपदिक)
महाम्great
महाम्:
कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्यर्थे)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक)
indeed, even
:
सम्बन्धक/निपात
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
रण्वःdelightful, gracious
रण्वः:
कर्म
TypeAdjective
Rootरण्व (प्रातिपदिक)
शवसाby strength, with might
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
ववक्षिथyou have grown/expanded; you have made (it) increase
ववक्षिथ:
क्रिया
TypeVerb
Rootवक्ष् (धातु; वैदिके ‘ववक्षि-’ = परिपूर्ण/वृद्ध्यर्थे)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (सः देवः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in response to
प्रति:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
पप्रथेhas spread forth, has become manifest
पप्रथे:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु)
पृथुbroadly, widely
पृथु:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ (सम्बन्धे; ‘all (the gods)’)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इदुjust, indeed
इदु:
निपात
TypeIndeclinable
Rootइद् + उ (निपात-संयोगः)
ताःthose
ताः:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिभूःsurpassing, predominant
परिभूः:
कर्तृ (ब्रह्मणस्पतिः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपरि-भू (धातु) / परिभू (कृदन्त-प्रातिपदिक)
ब्रह्मणस्पतिःBrahmaṇaspati (Lord of sacred speech/prayer)
ब्रह्मणस्पतिः:
कर्तृ (मुख्यः)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + पति (समासः; प्रातिपदिकम्)