HomeRig VedaMandala 2Sukta 23Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada
Devata: Bṛhaspati (with allied force Harasvatī in the closing pāda)
Chandas: Triṣṭubh

त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥

त्वं नो॑ गो॒पाः प॑थि॒कृद्वि॑चक्ष॒णस्तव॑ व्र॒ताय॑ म॒तिभि॑र्जरामहे । बृह॑स्पते॒ यो नो॑ अ॒भि ह्वरो॑ द॒धे स्वा तं म॑र्मर्तु दु॒च्छुना॒ हर॑स्वती ॥

tváṃ no gopā́ḥ pathi-kṛ́d vi-cakṣaṇas táva vratā́ya matí-bhir jarāmahe | bṛ́haspate yó no abhí hvøró dadhé svā́ táṃ marmartu ducchúnā hárasvatī ||

You are our guardian, maker of the path, the clear-seeing; with our thoughts we seek to grow into your law of working. O Bṛhaspati, whoever sets crooked harm against us—may your own force crush him with dire evil, O Harasvatī.

त्वम् । नः॒ । गो॒ऽपाः । प॒थि॒ऽकृत् । वि॒ऽच॒क्ष॒णः । तव॑ । व्र॒ताय॑ । म॒तिऽभिः॑ । ज॒रा॒म॒हे॒ । बृह॑स्पते । यः । नः॒ । अ॒भि । ह्वरः॑ । द॒धे । स्वा । तम् । म॒र्म॒र्तु॒ । दु॒च्छुना॑ । हर॑स्वती ॥त्वम् । नः । गोपाः । पथिकृत् । विचक्षणः । तव । व्रताय । मतिभिः । जरामहे । बृहस्पते । यः । नः । अभि । ह्वरः । दधे । स्वा । तम् । मर्मर्तु । दुच्छुना । हरस्वती ॥tvam | naḥ | go--pāḥ | pathi-kṛt | vi-cakṣaṇaḥ | tava | vratāya | mati-bhiḥ | jarāmahe | bṛhaspate | yaḥ | naḥ | abhi | hvaraḥ | dadhe | svā | tam | marmartu | ducchunā | harasvatī

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto/for us; of us
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गो-पाःprotector of cattle (protector)
गो-पाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो + पा (√पा ‘to protect’) (समास-प्रातिपदिक)
पथि-कृत्path-maker; guide
पथि-कृत्:
कर्तृ
TypeNoun/Agent
Rootपथिन् + कृत् (√कृ ‘to make/do’) (उपपद-समास; कृत्-प्रातिपदिक)
वि-चक्षणःclear-sighted, discerning
वि-चक्षणः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootचक्ष्/चक्ष् (√चक्ष् ‘to see’) → चक्षण (प्रातिपदिक) with वि-
तवof thee, thy
तव:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रतायfor (thy) ordinance/vow; for thy sacred order
व्रताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
मतिभिःwith thoughts/prayers
मतिभिः:
करण
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
जारामहेwe praise/celebrate
जारामहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√जर्/√जॄ (Vedic: ‘to praise/celebrate’; here middle)
बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto/for us
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभिagainst; towards
अभि:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
ह्वरःharm, malice, hostile intent
ह्वरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootह्वर (प्रातिपदिक; ‘crookedness, malice, harm’)
दधेhas set/placed (upon)
दधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा ‘to place/put’
स्वाःhis own (people/kinsmen)
स्वाः:
कर्तृ
TypeAdjective (substantive)
Rootस्व (प्रातिपदिक; ‘own, one’s own’)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मर्मर्तुlet (her/it) crush/destroy
मर्मर्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√मृद्/√मृ (Vedic: ‘to crush, to destroy’; intensive/iterative nuance)
दुच्छुनाwith evil harm; by mischief
दुच्छुना:
करण
TypeNoun
Rootदुश्छुना/दुच्छुना (प्रातिपदिक; ‘evil hurt, mischief’)
हरस्वतीHarasvatī (goddess/river), the smiter
हरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootहरस्वती (प्रातिपदिक; a goddess/river-name; lit. ‘having haras/strength’)