HomeRig VedaMandala 2Sukta 23Mantra 17
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Triṣṭubh

विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥

विश्वे॑भ्यो॒ हि त्वा॒ भुव॑नेभ्य॒स्परि॒ त्वष्टाज॑न॒त्साम्न॑:साम्नः क॒विः । स ऋ॑ण॒चिदृ॑ण॒या ब्रह्म॑ण॒स्पति॑र्द्रु॒हो ह॒न्ता म॒ह ऋ॒तस्य॑ ध॒र्तरि॑ ॥

víśvebhyo hí tvā bhúvanebhyaḥ párí tváṣṭā́janat sāmnáḥ-sāmnaḥ kavíḥ | sá ṛṇácid ṛṇayā́ brahmaṇáspatir druhó hantā mahá ṛtásya dhártarí ||

From all the worlds, encompassing them, Tvaṣṭṛ fashioned you—the seer of seers, the chant within chant. This Lord of the Word moves even among the seekers bound to right movement; he is the slayer of treachery, great upholder of the Vast Right.

विश्वे॑भ्यः । हि । त्वा॒ । भुव॑नेभ्यः । परि॑ । त्वष्टा॑ । अज॑नत् । साम्नः॑ऽसाम्नः । क॒विः । सः । ऋ॒ण॒ऽचित् । ऋ॒ण॒ऽयाः । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ । द्रु॒हः । ह॒न्ता । म॒हः । ऋ॒तस्य॑ । ध॒र्तरि॑ ॥विश्वेभ्यः । हि । त्वा । भुवनेभ्यः । परि । त्वष्टा । अजनत् । साम्नःसाम्नः । कविः । सः । ऋणचित् । ऋणयाः । ब्रह्मणः । पतिः । द्रुहः । हन्ता । महः । ऋतस्य । धर्तरि ॥viśvebhyaḥ | hi | tvā | bhuvanebhyaḥ | pari | tvaṣṭā | ajanat | sāmnaḥ-sāmnaḥ | kaviḥ | saḥ | ṛṇa-cit | ṛṇa-yāḥ | brahmaṇaḥ | patiḥ | druhaḥ | hantā | mahaḥ | ṛtasya | dhartari

विश्वेभ्यःfrom all (beings)
विश्वेभ्यः:
Apādāna (abl.)
TypeAdjective (substantivized)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
भुवनेभ्यःfrom the worlds
भुवनेभ्यः:
Apādāna (abl.)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
अस्परिapart (from), beyond
अस्परि:
TypeIndeclinable
Rootअस् + परि (निपात-समास/अव्यय)
त्वष्टाTvaṣṭṛ
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun (proper/deity)
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
अजनत्begot, generated
अजनत्:
TypeVerb
Root√जन् (जनँ)
साम्नःof the sāman (chant)
साम्नः:
Sambandha (gen.)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
साम्नःof the sāman
साम्नः:
Sambandha (gen.)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
कविःthe seer, poet
कविः:
Kartā (apposition)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
ऋणचित्even (one) indebted
ऋणचित्:
TypeNoun + particle (indeclinable compound)
Rootऋण (प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
ऋणयाwith debt, by indebtedness
ऋणया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootऋण (प्रातिपदिक)
ब्रह्मणस्पतिःBrahmaṇaspati (Lord of prayer)
ब्रह्मणस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (deity)
Rootब्रह्मन् + पति (समास: षष्ठी-तत्पुरुष)
द्रुहःthe hostile (ones), injurers
द्रुहः:
Karma
TypeNoun
Rootद्रुह् (प्रातिपदिक; ‘injury/hostility’, also ‘hostile one’)
हन्ताslayer
हन्ता:
Kartā (apposition)
TypeAgent noun
Root√हन् (हनँ) → हन्तृ (कृदन्त)
महत्greatly; a great (deed)
महत्:
Karma/Adverbial
TypeAdjective
Rootमह्/महत् (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order)
ऋतस्य:
Sambandha (gen.)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
धर्तरिin/at the supporter; as supporter
धर्तरि:
Adhikaraṇa
TypeNoun (agent) / locative epithet
Root√धृ (धृञ्) → धर्तृ (कृदन्त)