HomeRig VedaMandala 2Sukta 12Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 2.12

Rishi: Gṛtsamada (Gr̥tsamada) of the Bhṛgu lineage (traditional Anukramaṇī attribution for RV 2.12)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (predominant meter of RV 2.12)

यं क्रन्दसी संयती विह्वयेते परेऽवर उभया अमित्राः । समानं चिद्रथमातस्थिवांसा नाना हवेते स जनास इन्द्रः ॥

यं क्रन्द॑सी संय॒ती वि॒ह्वये॑ते॒ परेऽव॑र उ॒भया॑ अ॒मित्रा॑: । स॒मा॒नं चि॒द्रथ॑मातस्थि॒वांसा॒ नाना॑ हवेते॒ स ज॑नास॒ इन्द्र॑: ॥

yaṃ krandasī saṃyatī vihvayete pare’vare ubhayā amitrāḥ | samānaṃ cid ratham ātasthivāṃsā nānā havete sa janāsa indraḥ ||

He whom the two resounding powers (the opposed fields of consciousness) in their clash invoke—both the higher and the lower hostile forces; even when they mount the same chariot (the one human instrument), they call him in different ways: he, O peoples, is Indra.

यम् । क्रन्द॑सी॒ इति॑ । सं॒य॒ती इति॑ स॒म्ऽय॒ती । वि॒ह्वये॑ते॒ इति॑ वि॒ऽह्वये॑ते । परे॑ । अव॑रे । उ॒भयाः॑ । अ॒मित्राः॑ । स॒मा॒नम् । चि॒त् । रथ॑म् । आ॒त॒स्थि॒ऽवांसा॑ । नाना॑ । ह॒वे॒ते॒ इति॑ । सः । ज॒ना॒सः॒ । इन्द्रः॑ ॥यम् । क्रन्दसी इति । संयती इति सम्यती । विह्वयेते इति विह्वयेते । परे । अवरे । उभयाः । अमित्राः । समानम् । चित् । रथम् । आतस्थिवांसा । नाना । हवेते इति । सः । जनासः । इन्द्रः ॥yam | krandasī iti | saṃyatī itisam-yatī | vihvayeteitivi-hvayete | pare | avare | ubhayāḥ | amitrāḥ | samānam | cit | ratham | ātasthi-vāṃsā | nānā | haveteiti | saḥ | janāsaḥ | indraḥ

यम्whom
यम्:
कर्म (यम् = whom)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्रन्दसीthe two worlds (heaven and earth)
क्रन्दसी:
कर्तृ (उभे ‘क्रन्दसी’ = the two worlds)
TypeNoun
Rootक्रन्दस् (प्रातिपदिक; द्विवचन-प्रयोग) अथवा क्रन्दसी (स्त्री. द्विवचन-रूप)
संयतीcontending, joined in conflict
संयती:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-यम् (धातु) → संयत (कृदन्त) → संयती (स्त्री. प्रथमा/द्वितीया द्विवचन)
विह्वयेतेcall upon / invoke
विह्वयेते:
क्रिया (कर्तृ = क्रन्दसी)
TypeVerb
Rootवि-ह्वे (धातु; आह्वानार्थ)
परेthe farther (ones)
परे:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
अवरthe nearer / lower (ones)
अवर:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
उभयाboth (sets)
उभया:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootउभय (प्रातिपदिक)
अमित्राःenemies
अमित्राः:
कर्तृ (हवेते)
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
समानम्the same
समानम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (आतस्थिवांसः—what they mounted)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
आतस्थिवांसःhaving mounted / standing upon
आतस्थिवांसः:
कर्तृ (अमित्राः)
TypeParticiple
Rootआ-स्था (धातु) → तस्थिवस् (कृदन्त; परिपूर्ण) → आतस्थिवांस्
नानाvariously, separately
नाना:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
हवेतेcall upon
हवेते:
क्रिया (कर्तृ = क्रन्दसी)
TypeVerb
Rootह्वे (धातु; आह्वानार्थ)
सःhe
सः:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनासःpeoples, men
जनासः:
सम्बोधन/कर्तृ-सहचारी (appositional: ‘men/peoples’ identifying Indra as ‘leader of men’)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) / जनास् (वैदिक बहुवचन-प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (मुख्य)
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)