HomeRig VedaMandala 10Sukta 99Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.99

Devata: Indra (implied through vajra and Vṛtra-slaying mythic frame)

कं नश्चित्रमिषण्यसि चिकित्वान्पृथुग्मानं वाश्रं वावृधध्यै । कत्तस्य दातु शवसो व्युष्टौ तक्षद्वज्रं वृत्रतुरमपिन्वत् ॥

कं न॑श्चि॒त्रमि॑षण्यसि चिकि॒त्वान्पृ॑थु॒ग्मानं॑ वा॒श्रं वा॑वृ॒धध्यै॑ । कत्तस्य॒ दातु॒ शव॑सो॒ व्यु॑ष्टौ॒ तक्ष॒द्वज्रं॑ वृत्र॒तुर॒मपि॑न्वत् ॥

káṃ naś citrám iṣaṇyasi cikitvā́n pṛthugmā́naṃ vāśráṃ vāvṛdhádhyai | kát tásya dā́tu śávaso vyùṣṭau tákṣad vájraṃ vṛtráturam ápinvat ||

What radiant marvel do you impel for us, O Knower, to increase the wide-going, the mighty? What giver of force, at the breaking of the dawn, shaped the thunderbolt and drove it on to crush the Coverer?

कम् । नः॒ । चि॒त्रम् । इ॒ष॒ण्य॒सि॒ । चि॒कि॒त्वान् । पृ॒थु॒ऽग्मान॑म् । वा॒श्रम् । व॒वृ॒धध्यै॑ । कत् । तस्य॑ । दातु॑ । शव॑सः । विऽउ॑ष्टौ । तक्ष॑त् । वज्र॑म् । वृ॒त्र॒ऽतुर॑म् । अपि॑न्वत् ॥कम् । नः । चित्रम् । इषण्यसि । चिकित्वान् । पृथुग्मानम् । वाश्रम् । ववृधध्यै । कत् । तस्य । दातु । शवसः । विउष्टौ । तक्षत् । वज्रम् । वृत्रतुरम् । अपिन्वत् ॥kam | naḥ | citram | iṣaṇyasi | cikitvān | pṛthu-gmānam | vāśram | vavṛdhadhyai | kat | tasya | dātu | śavasaḥ | vi-uṣṭau | takṣat | vajram | vṛtra-turam | apinvat

कम्what (object)?
कम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा क (प्रश्नार्थक)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
चित्रम्bright, wondrous (deed/thing)
चित्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
इषण्यसिyou seek / you aim at
इषण्यसि:
Kriyā
TypeVerb
Rootइष् (धातु) / इषण्य (इच्छा-प्रेरणार्थक धात्वन्तर-प्रयोगः)
चिकित्वान्the wise one (knowing)
चिकित्वान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootचित् (धातु) → किकित्/चिकित् (परिपूर्ण-ज्ञानार्थक), क्तवतु-प्रत्यय
पृथुग्मानम्wide-striding / far-ranging
पृथुग्मानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपृथुग्मन् (प्रातिपदिक; ‘broad-going/ wide-striding’)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
आश्रंswift / strong
आश्रं:
Karma
TypeAdjective
Rootआश्र (प्रातिपदिक; RV-प्रयोगे ‘swift/strong’ इत्यर्थे)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
वावृधध्यैto strengthen / to make grow
वावृधध्यै:
Prayojana
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) → वावृध (परिपूर्ण/इच्छार्थक-आवृत्तिः), तुमुन्/ध्यै-प्रत्यय (वेदिकः infinitive)
कत्what?
कत्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्यof him / of that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
दातुःof the giver
दातुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootदा (धातु) → दातृ (कर्तृ-प्रातिपदिक ‘giver’)
शवसःof might / power
शवसः:
Sambandha
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
व्युष्टौat dawn / in the dawning
व्युष्टौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootव्युष्टि (प्रातिपदिक; ‘dawn, shining forth’)
तक्षत्he fashioned / he hewed
तक्षत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
वृत्रतुरम्Vrtra-slaying
वृत्रतुरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृत्रतुर (प्रातिपदिक; ‘Vrtra-slayer, conqueror of obstruction’)
अपिन्वत्he strengthened / he made it swell
अपिन्वत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootपिव्/पिन् (धातु; ‘to swell, make strong’) → पिन्व् (वेदिक caus./intens. sense)