HomeRig VedaMandala 10Sukta 97Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 10.97

Rishi: Unknown/collective.
Devata: Oṣadhayaḥ; antagonist: Yakṣma.
Chandas: Anuṣṭubh (approx.).

यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गमङ्गं परुष्परुः । ततो यक्ष्मं वि बाधध्व उग्रो मध्यमशीरिव ॥

यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥

yásyā́uṣadhīḥ prasárpathā́ṅgam aṅgáṁ páruṣ-paruḥ | táto yákṣmaṁ ví bādhadhva ugró madhyam-aśī́r iva ||

For whom the healing powers creep and spread through limb by limb, joint by joint—then drive away the yakṣma, violently, like a fierce wedge splitting the middle.

यस्य॑ । ओ॒ष॒धीः॒ । प्र॒ऽसर्प॑थ । अङ्ग॑म्ऽअङ्गम् । परुः॑ऽपरुः । ततः॑ । यक्ष्म॑म् । वि । बा॒ध॒ध्वे॒ । उ॒ग्रः । म॒ध्य॒म॒शीःऽइ॑व ॥यस्य । ओषधीः । प्रसर्पथ । अङ्गम्अङ्गम् । परुःपरुः । ततः । यक्ष्मम् । वि । बाधध्वे । उग्रः । मध्यमशीःइव ॥yasya | oṣadhīḥ | pra-sarpatha | aṅgam-aṅgam | paruḥ-paruḥ | tataḥ | yakṣmam | vi | bādhadhve | ugraḥ | madhyamaśīḥ-iva

यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → यस्-
औषधीःthe herbs (medicinal plants)
औषधीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootओषधि- (प्रातिपदिक)
प्रसर्पथcreep forth/spread
प्रसर्पथ:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootसृप् (धातु) + प्र-
अङ्गम्limb
अङ्गम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअङ्ग- (प्रातिपदिक)
अङ्गम्(each) limb
अङ्गम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअङ्ग- (प्रातिपदिक)
परुष्परुःjoint by joint / through the joints
परुष्परुः:
कर्म
TypeNoun
Rootपरुष्परु- (प्रातिपदिक; द्वन्द्व/समाहार-भावः: ‘joint and joint/limb and limb’, i.e., the joints)
ततःthen; from thereupon
ततः:
अपादान/क्रम (source/sequence: ‘thereupon/from there’)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम) → ततस् (अव्यय)
यक्ष्मम्disease/consumption
यक्ष्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयक्ष्म- (प्रातिपदिक)
विapart, away, asunder
वि:
(क्रियाविशेषण) —
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग/अव्यय)
बाधध्वम्drive away; repel
बाधध्वम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootबाध् (धातु) + वि-
उग्रःfierce, mighty
उग्रः:
कर्तृ/विशेषण (of an implied agent, e.g., the strong one/force)
TypeAdjective
Rootउग्र- (प्रातिपदिक)
मध्यमशीरिवlike one whose middle is loosened/disjointed (i.e., struck down in the mid-part)
मध्यमशीरिव:
विशेषण/उपमा
TypeAdjective + Indeclinable
Rootमध्यम- + अशीरि- (प्रातिपदिक; ‘अशीरि’ = ‘unbound/loose, disjointed’; समासः) + इव (उपमा-अव्यय)