HomeRig VedaMandala 10Sukta 95Mantra 17
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Sukta 10.95

Rishi: Vasiṣṭha (named in the verse as speaker).
Devata: Urvāśī (addressed); the verse also invokes the efficacy of su-kṛta (right action) as a quasi-devatā power.
Chandas: Triṣṭubh (probable).

अन्तरिक्षप्रां रजसो विमानीमुप शिक्षाम्युर्वशीं वसिष्ठः । उप त्वा रातिः सुकृतस्य तिष्ठान्नि वर्तस्व हृदयं तप्यते मे ॥

अ॒न्त॒रि॒क्ष॒प्रां रज॑सो वि॒मानी॒मुप॑ शिक्षाम्यु॒र्वशीं॒ वसि॑ष्ठः । उप॑ त्वा रा॒तिः सु॑कृ॒तस्य॒ तिष्ठा॒न्नि व॑र्तस्व॒ हृद॑यं तप्यते मे ॥

antarikṣa-prā́ṁ rájasaḥ vi-mā́nīm úpa śikṣāmy urváśīṁ vásiṣṭhaḥ | úpa tvā rātíḥ su-kṛtásya tíṣṭhān ní vartasva hṛ́dayaṁ tapyate me ||

I, Vasiṣṭha, seek to instruct (and win back) Urvaśī who ranges in the mid-region and measures the worlds of space. The offering of well-done inner work stands near you; turn back—my heart burns with the heat of seeking.

अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ऽप्राम् । रज॑सः । वि॒ऽमानी॑म् । उप॑ । शि॒क्षा॒मि॒ । उ॒र्वशी॑म् । वसि॑ष्ठः । उप॑ । त्वा॒ । रा॒तिः । सु॒ऽकृ॒तस्य॑ । तिष्ठा॑त् । नि । व॒र्त॒स्व॒ । हृद॑यम् । त॒प्य॒ते॒ । मे॒ ॥अन्तरिक्षप्राम् । रजसः । विमानीम् । उप । शिक्षामि । उर्वशीम् । वसिष्ठः । उप । त्वा । रातिः । सुकृतस्य । तिष्ठात् । नि । वर्तस्व । हृदयम् । तप्यते । मे ॥antarikṣa-prām | rajasaḥ | vi-mānīm | upa | śikṣāmi | urvaśīm | vasiṣṭhaḥ | upa | tvā | rātiḥ | su-kṛtasya | tiṣṭhāt | ni | vartasva | hṛdayam | tapyate | me

अन्तरिक्षप्राम्(her) filling the mid-air / pervading the atmosphere
अन्तरिक्षप्राम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअन्तरिक्ष-प्रा (प्रा- ‘पूरण/व्याप्ति’)
रजसःof the space/region (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरजस्
विमानीम्far-ranging / traversing (measuring out)
विमानीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवि-मानिन् (प्रा. ‘विमानिन्’ < √मा ‘माने/मितौ’)
उपtowards, near
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप
शिक्षामिI seek/try to obtain
शिक्षामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√शिक्ष् (शिक्षायाम् ‘to learn/seek to obtain’)
उर्वशीम्Urvaśī
उर्वशीम्:
कर्म
TypeNoun (proper name)
Rootउर्वशी (प्रा.)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्तृ
TypeNoun (proper name)
Rootवसिष्ठ (प्रा.)
उपtowards
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
रातिःa gift / granting
रातिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराति (प्रा.; ‘दान/उपहार’)
सुकृतस्यof good deed/merit
सुकृतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootसु-कृत (कृदन्त/प्रा.; ‘पुण्यकर्म’)
तिष्ठात्let it stand / let it remain
तिष्ठात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था
निback, down
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि
वर्तस्वturn back / return
वर्तस्व:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तने)
हृदयम्the heart
हृदयम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहृदय
तप्यतेburns / is pained
तप्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√तप् (तापे)
मेof me / my
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्