HomeRig VedaMandala 10Sukta 95Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 10.95

Rishi: Dialogue-frame of Purūravas–Urvaśī (RV 10.95); speaker here is Urvaśī recounting her sojourn among mortals.
Devata: Urvāśī as a luminous inspirer/delight-power describing her disciplined engagement with the mortal plane.
Chandas: Triṣṭubh (probable).

यद्विरूपाचरं मर्त्येष्ववसं रात्रीः शरदश्चतस्रः । घृतस्य स्तोकं सकृदह्न आश्नां तादेवेदं तातृपाणा चरामि ॥

यद्विरू॒पाच॑रं॒ मर्त्ये॒ष्वव॑सं॒ रात्री॑: श॒रद॒श्चत॑स्रः । घृ॒तस्य॑ स्तो॒कं स॒कृदह्न॑ आश्नां॒ तादे॒वेदं ता॑तृपा॒णा च॑रामि ॥

yád virūpā́caram mártyeṣv ávasam rā́trīḥ śarádaś cátasraḥ | ghṛtásya stókaṁ sakṛ́d áhna āśnām tā́d evédaṁ tatṛpāṇā́ carāmi ||

When I, the many-shaped (power), moved among mortals and dwelt through nights and four seasons, tasting but once a day a drop of the clarified sweetness—by that alone, by this measure, I move satisfied.

यत् । विऽरू॒पा । अच॑रम् । मर्त्ये॑षु । अव॑सम् । रात्रीः॑ । श॒रदः॑ । चत॑स्रः । घृ॒तस्य॑ । स्तो॒कम् । स॒कृत् । अह्नः॑ । आ॒श्ना॒म् । तात् । ए॒व । इ॒दम् । त॒तृ॒पा॒णा । च॒रा॒मि॒ ॥यत् । विरूपा । अचरम् । मर्त्येषु । अवसम् । रात्रीः । शरदः । चतस्रः । घृतस्य । स्तोकम् । सकृत् । अह्नः । आश्नाम् । तात् । एव । इदम् । ततृपाणा । चरामि ॥yat | vi-rūpā | acaram | martyeṣu | avasam | rātrīḥ | śaradaḥ | catasraḥ | ghṛtasya | stokam | sakṛt | ahnaḥ | āśnām | tāt | eva | idam | tatṛpāṇā | carāmi

यत्when; that which
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
विरूपाof diverse form; changed in form
विरूपा:
Kartā
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिक)
चरम्moving; acting; going
चरम्:
Karma
TypeParticiple (Adjective)
Rootचर् (धातु) → चर (कृदन्त-प्रातिपदिक)
मर्त्येषुamong mortals
मर्त्येषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
अवसम्help; favor; protection
अवसम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
रात्रीःnights
रात्रीः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
शरदःautumns; years (seasons)
शरदः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
चतस्रःfour
चतस्रः:
Viśeṣaṇa (of रात्रीः/शरदः)
TypeNumeral (Adjective)
Rootचतुर् (संख्याशब्द)
घृतस्यof ghee; of clarified butter
घृतस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
स्तोकम्a drop; a little
स्तोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्तोक (प्रातिपदिक)
सकृत्once
सकृत्:
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
अह्नःof the day; in a day
अह्नः:
Adhikaraṇa/सम्बन्ध (time-genitive)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
आश्नाम्I ate; I consumed
आश्नाम्:
Kartā (implicit ‘I’)
TypeVerb
Rootअश् (धातु) (आ-√अश्)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवjust; indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
इदम्this
इदम्:
Karma (apposition to तत्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तातृपाणाbeing satisfied; satiated
तातृपाणा:
Kartā (with implied ‘I’ as speaker in feminine form)
TypeParticiple
Rootतृप् (धातु) → तातृपाण (कृदन्त)
चरामिI move; I go; I live
चरामि:
Kartā (I)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)