HomeRig VedaMandala 10Sukta 94Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.94

Devata: Grāvāṇaḥ / Soma-process with solar symbolism; indirectly Indra-Soma-Sūrya nexus
Chandas: Trishtubh (probable)

सुपर्णा वाचमक्रतोप द्यव्याखरे कृष्णा इषिरा अनर्तिषुः । न्यङ्नि यन्त्युपरस्य निष्कृतं पुरू रेतो दधिरे सूर्यश्वितः ॥

सु॒प॒र्णा वाच॑मक्र॒तोप॒ द्यव्या॑ख॒रे कृष्णा॑ इषि॒रा अ॑नर्तिषुः । न्य१॒॑ङ्नि य॒न्त्युप॑रस्य निष्कृ॒तं पु॒रू रेतो॑ दधिरे सूर्य॒श्वित॑: ॥

suparṇā́ vā́cam akratópa dyávy ā́khare kṛ́ṣṇā iṣirā́ anartiṣuḥ | nyàṅ ní yanty úparasya niṣkṛ́taṃ purū́ réto dadhire sū́ryaśvitaḥ ||

The fair-winged ones fashioned the Word; upward in heaven’s hollow the dark swift ones danced. Downward they go to the carving-out of the upper region; they have set abundant seed, those bright with the Sun’s power.

सु॒ऽप॒र्णाः । वाच॑म् । अ॒क्र॒त॒ । उप॑ । द्यवि॑ । आ॒ऽख॒रे । कृष्णाः॑ । इ॒षि॒राः । अ॒न॒र्ति॒षुः॒ । न्य॑क् । नि । य॒न्ति॒ । उप॑रस्य । निः॒ऽकृ॒तम् । पु॒रु । रेतः॑ । द॒धि॒रे॒ । सू॒र्य॒ऽश्वितः॑ ॥सुपर्णाः । वाचम् । अक्रत । उप । द्यवि । आखरे । कृष्णाः । इषिराः । अनर्तिषुः । न्यक् । नि । यन्ति । उपरस्य । निःकृतम् । पुरु । रेतः । दधिरे । सूर्यश्वितः ॥su-parṇāḥ | vācam | akrata | upa | dyavi | ākhare | kṛṣṇāḥ | iṣirāḥ | anartiṣuḥ | nyak | ni | yanti | uparasya | niḥ-kṛtam | puru | retaḥ | dadhire | sūrya-śvitaḥ

सुपर्णाःthe fair-winged ones (birds)
सुपर्णाः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootसु-पर्ण (प्रातिपदिक) < पर्ण
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
अक्रतthey made, they produced
अक्रत:
(क्रियापद)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
उपtowards, near
उप:
(सम्बन्ध/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootउप
द्यव्याheavenly (things/regions)
द्यव्या:
कर्म (अव्यय-उपपदेन सह) / अधिकरण-भाव
TypeAdjective
Rootद्यव्य (प्रातिपदिक) < दिव्/द्यौ
आखरेhe/it dug out, scraped out (Vedic)
आखरे:
(क्रियापद)
TypeVerb
Rootआ-खर (धातु/प्रातिपदिक-आधारित; ‘खर’ = खनन/खोदन/खरता; वेद. प्रयोगः)
कृष्णाःthe dark ones
कृष्णाः:
कर्तृ (अनर्तिषुः इत्यस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
इषिराःswift, vigorous
इषिराः:
कर्तृ (अनर्तिषुः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootइषिर (प्रातिपदिक)
अनर्तिषुःthey danced, they moved in dance
अनर्तिषुः:
(क्रियापद)
TypeVerb
Rootनृत् (धातु) with अनु-
निdown, in
नि:
(दिशा/प्रवृत्ति)
TypeIndeclinable
Rootनि
अङ्indeed, just
अङ्:
(बल/निश्चय)
TypeIndeclinable
Rootअङ् (निपात; वेद. ‘अङ्/अङ्ग’ emphatic)
निdown
नि:
(दिशा/प्रवृत्ति)
TypeIndeclinable
Rootनि
यन्तिthey go, they move
यन्ति:
(क्रियापद)
TypeVerb
Rootयम् (धातु) / या (धातु) — वेद. गत्यर्थे
उपरस्यof the upper (one/region)
उपरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootउपर (प्रातिपदिक)
निष्कृतम्that which is cut out/removed; the extracted portion
निष्कृतम्:
कर्म
TypeParticiple (past passive)
Rootनिष्-कृत (कृ धातु; क्त-प्रत्यय)
पुरुmuch, abundant
पुरु:
विशेषण
TypeAdjective/Indeclinable-like (quantifier)
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
रेतःseed, semen; generative fluid
रेतः:
कर्म
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
दधिरेthey placed, they deposited
दधिरे:
(क्रियापद)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
सूर्यश्वितःsun-bright, shining like the sun
सूर्यश्वितः:
कर्तृ (दधिरे इत्यस्य)
TypeAdjective (compound)
Rootसूर्य-श्वित् (समास; श्वित् ‘white/bright’)