HomeRig VedaMandala 10Sukta 92Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 10.92

Devata: Aṅgiras/Bhṛgu seer-powers; implicitly Soma-yajña implements (grāvāṇaḥ)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥

रेभ॒दत्र॑ ज॒नुषा॒ पूर्वो॒ अङ्गि॑रा॒ ग्रावा॑ण ऊ॒र्ध्वा अ॒भि च॑क्षुरध्व॒रम् । येभि॒र्विहा॑या॒ अभ॑वद्विचक्ष॒णः पाथ॑: सु॒मेकं॒ स्वधि॑ति॒र्वन॑न्वति ॥

rebhad atra januṣā pūrvo aṅgirā grāvāṇa ūrdhvā abhi cakṣur adhvaram | yebhir vihāyā abhavad vicakṣaṇaḥ pāthaḥ sumekaṃ svadhitir vananvati ||

Here the primal Aṅgiras by birth uttered the inspired cry; the pressing-stones, uplifted, looked toward the sacrifice. By these means the wide one became clear-seeing; the path grew well-fixed, as the axe of inner discernment hews through the growth.

रेभ॑त् । अत्र॑ । ज॒नुषा॑ । पूर्वः॑ । अङ्गि॑राः । ग्रावा॑णः । ऊ॒र्ध्वाः॑ । अ॒भि । च॒क्षुः॒ । अ॒ध्व॒रम् । येभिः॑ । विऽहा॑याः । अभ॑वत् । वि॒ऽच॒क्ष॒णः । पाथः॑ । सु॒ऽमेक॑म् । स्वऽधि॑तिः । वन॑न्ऽवति ॥रेभत् । अत्र । जनुषा । पूर्वः । अङ्गिराः । ग्रावाणः । ऊर्ध्वाः । अभि । चक्षुः । अध्वरम् । येभिः । विहायाः । अभवत् । विचक्षणः । पाथः । सुमेकम् । स्वधितिः । वनन्वति ॥rebhat | atra | januṣā | pūrvaḥ | aṅgirāḥ | grāvāṇaḥ | ūrdhvāḥ | abhi | cakṣuḥ | adhvaram | yebhiḥ | vi-hāyāḥ | abhavat | vi-cakṣaṇaḥ | pāthaḥ | su-mekam | sva-dhitiḥ | vanan-vati

रेभदत्रRebhadatra (a name/epithet)
रेभदत्र:
कर्तृ
TypeNoun (proper/epithet)
Rootरेभदत्र (प्रातिपदिक; रेभ- ‘स्तुत/गायक’ + दत्र ‘दातृ/दानशील’)
जनुषाby birth; by nature
जनुषा:
करण (हेतु/प्रकार)
TypeNoun
Rootजनु (प्रातिपदिक) अथवा √जन् (जन्म) से निष्पन्न
पूर्वःformer; earlier; first
पूर्वः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
अङ्गिराःAngiras (the seer); an Angiras
अङ्गिराः:
कर्तृ (सम्बन्ध/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
ग्रावाणःpressing-stones
ग्रावाणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्रावन् (प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वाःupright; raised
ऊर्ध्वाः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
अभिtowards; upon
अभि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
अध्वरम्sacrifice; ritual
अध्वरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
येभिःby which; with which
येभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विहायाःof the sky; of the expanse
विहायाः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविहायस् (प्रातिपदिक; ‘आकाश/विस्तार’)
अभवत्became; came to be
अभवत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (भवति)
विचक्षणःthe discerning one; the wise
विचक्षणः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootविचक्षण (प्रातिपदिक)
पाथःpath; course
पाथः:
कर्म/कर्तृ (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootपाथस् (प्रातिपदिक)
सुमेकम्a good single (path); well-unified
सुमेकम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + मेक (प्रातिपदिक; ‘एक/एकमेव/विशिष्ट’ अर्थे वैदिक)
स्वधितिःthe axe
स्वधितिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक; ‘कुठार/कुल्हाड़ी’)
वनन्वतिwins; obtains; achieves
वनन्वति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वन् (वनति ‘प्राप्ति/विजय/अर्जन’)