HomeRig VedaMandala 10Sukta 91Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)
Devata: Agni
Chandas: Nicṛj Jagatī

मेधाकारं विदथस्य प्रसाधनमग्निं होतारं परिभूतमं मतिम् । तमिदर्भे हविष्या समानमित्तमिन्महे वृणते नान्यं त्वत् ॥

मे॒धा॒का॒रं वि॒दथ॑स्य प्र॒साध॑नम॒ग्निं होता॑रं परि॒भूत॑मं म॒तिम् । तमिदर्भे॑ ह॒विष्या स॑मा॒नमित्तमिन्म॒हे वृ॑णते॒ नान्यं त्वत् ॥

medhā-kāráṃ vidáthasya pra-sā́dhanam agníṃ hótāraṃ pari-bhūtámam matím | tám íd árbhe havíṣyā samānám ít tám ín mahé vṛṇate nā́nyaṃ tvát ||

Agni, the fashioner of understanding, the accomplisher of the session, the Hotṛ, the most surpassing Intelligence—him indeed, the same One, we choose in the offering, in the small and in the great; none other than you do we take for our vast work.

मे॒धा॒ऽका॒रम् । वि॒दथ॑स्य । प्र॒ऽसाध॑नम् । अ॒ग्निम् । होता॑रम् । प॒रि॒ऽभूत॑मम् । म॒तिम् । तम् । इत् । अर्भे॑ । ह॒विषि॑ । आ । स॒मा॒नम् । इत् । तम् । इत् । म॒हे । वृ॒ण॒ते॒ । न । अ॒न्यम् । त्वत् ॥मेधाकारम् । विदथस्य । प्रसाधनम् । अग्निम् । होतारम् । परिभूतमम् । मतिम् । तम् । इत् । अर्भे । हविषि । आ । समानम् । इत् । तम् । इत् । महे । वृणते । न । अन्यम् । त्वत् ॥medhākāram | vidathasya | pra-sādhanam | agnim | hotāram | pari-bhūtamam | matim | tam | it | arbhe | haviṣi | ā | samānam | it | tam | it | mahe | vṛṇate | na | anyam | tvat

मेधाकारम्the maker/producer of wisdom (wise-creating)
मेधाकारम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
TypeNoun (compound)
Rootमेधा-कार (प्रातिपदिक; कार < √कृ ‘to make/do’)
विदथस्यof the assembly/ritual session
विदथस्य:
सम्बन्ध (प्रसाधनम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
प्रसाधनम्the arranger/finisher, the means of accomplishment
प्रसाधनम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
TypeNoun
Rootप्र-साधन (प्रातिपदिक; साधन < √साध ‘to accomplish/prepare’)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म (वृणते)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
होतारम्the Hotar (invoking priest)
होतारम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; -तृ कर्तरि, √हु ‘to sacrifice/invoke’)
परिभूततमम्the most surpassing/most excellent
परिभूततमम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपरि-भूत-तम (भूत < √भू ‘to be’; तम = superlative suffix)
मतिम्thought, insight, intention
मतिम्:
कर्म (अग्निम् इति विशेषणरूपेण/सम्बन्धः—‘as thought/insight’)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)
तम्him
तम्:
कर्म (वृणते—‘him’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इद्indeed, just
इद्:
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात)
अर्भेin the young one / in the small (i.e., in the child/young man; contextually ‘in the novice/young’)
अर्भे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअर्भ (प्रातिपदिक)
हविष्याwith oblations / (things) fit for offering
हविष्या:
करण (means: ‘with oblations’)
TypeAdjective/Noun (ritual epithet)
Rootहविष्य (प्रातिपदिक; from हविस्) अथवा हविष्या (विशेषण-प्रातिपदिक)
समानम्the same, common (to all)
समानम्:
कर्म-विशेषण (तम्/अग्निम्) अथवा सहभाव-निर्देश
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात; इद्-रूपान्तरम्)
तम्him
तम्:
कर्म (वृणते) पुनरुक्त्या बलम्
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इन्indeed, precisely
इन्:
TypeIndeclinable
Rootइन् (निपात; ‘in/indeed’—वेदिक emphatic)
महेin/for the great (occasion/rite)
महे:
अधिकरण (sphere/occasion) अथवा प्रयोजन-निर्देश
TypeAdjective used substantively (collective) / Noun
Rootमहि/मह (प्रातिपदिक; ‘great’)
वृणतेthey choose
वृणते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृ (वृणुते) ‘to choose’
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अन्यम्another
अन्यम्:
कर्म (वृणते—‘another’)
TypeAdjective used substantively
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
त्वत्than you / from you
त्वत्:
अपादान (comparison/separation: ‘than you’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)