HomeRig VedaMandala 10Sukta 91Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)
Devata: Agni
Chandas: Nicṛj Jagatī

वातोपधूत इषितो वशाँ अनु तृषु यदन्ना वेविषद्वितिष्ठसे । आ ते यतन्ते रथ्यो यथा पृथक्छर्धांस्यग्ने अजराणि धक्षतः ॥

वातो॑पधूत इषि॒तो वशाँ॒ अनु॑ तृ॒षु यदन्ना॒ वेवि॑षद्वि॒तिष्ठ॑से । आ ते॑ यतन्ते र॒थ्यो॒३॒॑ यथा॒ पृथ॒क्छर्धां॑स्यग्ने अ॒जरा॑णि॒ धक्ष॑तः ॥

vā́topadhūta iṣitó vaśā́m̐ ánu tṛ́ṣu yád ánnā vevíṣad ví-tiṣṭhase | ā́ te yatante rathyò yáthā pṛ́thak chárdhāṃsy agne ajárāṇi dhákṣataḥ ||

Driven by the wind, urged on, you move along the channels; when the foods quiver, you stand out in your spreading might. Toward you the enduring companies strive, O Agni, as if on converging roads—each in its own way—so that they may be kindled into an unaging flame.

वात॑ऽउपधूतः । इ॒षि॒तः । वशा॑न् । अनु॑ । तृ॒षु । यत् । अन्ना॑ । वेवि॑षत् । व्ऽतिष्ठ॑से । आ । ते॒ । य॒त॒न्ते॒ । र॒थ्याः॑ । यथा॑ । पृथ॑क् । शर्धां॑सि । अ॒ग्ने॒ । अ॒जरा॑णि । धक्ष॑तः ॥वातउपधूतः । इषितः । वशान् । अनु । तृषु । यत् । अन्ना । वेविषत् । व्तिष्ठसे । आ । ते । यतन्ते । रथ्याः । यथा । पृथक् । शर्धांसि । अग्ने । अजराणि । धक्षतः ॥vāta-upadhūtaḥ | iṣitaḥ | vaśān | anu | tṛṣu | yat | annā | veviṣat | v-tiṣṭhase | ā | te | yatante | rathyāḥ | yathā | pṛthak | śardhāṃsi | agne | ajarāṇi | dhakṣataḥ

वातःthe wind
वातः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक; √वा ‘वायौ/गत्यर्थे’)
उपधूतःblown upon / shaken
उपधूतः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (PPP)
Rootउप-√धू (धातु ‘कम्पने/धूनने’) → धूत (कृदन्त)
इषितःimpelled, urged on
इषितः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (PPP)
Root√इष् (धातु ‘प्रेरणे/वेगे’) → इषित (कृदन्त)
वशान्barren cows (vashā-cows)
वशान्:
कर्म
TypeNoun
Rootवशा (प्रातिपदिक; ‘वशा’ = वन्ध्या/गौः, esp. a barren cow)
अनुalong, after
अनु:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
तृषुin/among the grasses
तृषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतृ (प्रातिपदिक; ‘तृ’ = तृण/घास; RV में ‘तृ’/‘तृण’)
यत्when/that which
यत्:
(सम्बन्ध/अन्वय-चिह्न)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
अन्नाःfoods, provisions
अन्नाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
वेविषत्has rushed/has darted (swiftly)
वेविषत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√विष्/√विश् (धातु; वेदिक ‘वेविष’ = तीव्र-गमन/प्रवेशन/व्याप्ति; परिपूर्ण-आवृत्तिः)
विapart, asunder, forth
वि:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठसेyou stand / you take your stand
तिष्ठसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (धातु ‘स्थितौ’) → तिष्ठ
towards, hither
:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
तेto you / for you
ते:
सम्प्रदान (दत्त्यर्थे)/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
यतन्तेthey strive, they exert themselves
यतन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√यत् (धातु ‘प्रयत्ने’)
रथ्यःthe chariot(-ways)/chariot-going (ones)
रथ्यः:
कर्तृ
TypeAdjective/Noun
Rootरथ्य (प्रातिपदिक; ‘रथ्य’ = रथ-सम्बन्धी/रथमार्गीय)
यथाas, just as
यथा:
(उपमान/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
पृथक्separately, apart
पृथक्:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
छर्धांसिbands, troops, companies
छर्धांसि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootछर्धस् (प्रातिपदिक; ‘छर्धस्’ = समूह/दल/समूहबल; RV)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अजराणिunaging, undecaying
अजराणि:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक; न-जर = ‘अवृद्ध/अक्षय’)
धक्षतःthey two burn/kindle (it)
धक्षतः:
क्रिया
TypeVerb
Root√दह् (धातु ‘दाहे’) → धक्ष (वेदिक भविष्यत्/आशीर्लिङ्-छाया; injunctive/aorist-type form)