HomeRig VedaMandala 10Sukta 91Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 10.91

Rishi: Aruṇa Vaitahavya (aruṇavaitahavya)
Devata: Agni
Chandas: Nicṛj Jagatī

यस्तुभ्यमग्ने अमृताय मर्त्यः समिधा दाशदुत वा हविष्कृति । तस्य होता भवसि यासि दूत्यमुप ब्रूषे यजस्यध्वरीयसि ॥

यस्तुभ्य॑मग्ने अ॒मृता॑य॒ मर्त्य॑: स॒मिधा॒ दाश॑दु॒त वा॑ ह॒विष्कृ॑ति । तस्य॒ होता॑ भवसि॒ यासि॑ दू॒त्य१॒॑मुप॑ ब्रूषे॒ यज॑स्यध्वरी॒यसि॑ ॥

yás tubhyam agne amṛ́tāya mártyaḥ sam-ídhā dā́śad utá vā havíṣ-kṛti | tásya hótā bhavasi yā́si dūtyám úpa brūṣe yájasy adhvarīyási ||

Whoever, O Agni, a mortal for the sake of the Immortal, offers you kindling or prepares the oblation—of him you become the Hotṛ; you go as messenger, you speak on his behalf; you sacrifice and carry out the work of the rite.

यः । तुभ्य॑म् । अ॒ग्ने॒ । अ॒मृता॑य । मर्त्यः॑ । स॒म्ऽइधा॑ । दाश॑त् । उ॒त । वा॒ । ह॒विःऽकृ॑ति । तस्य॑ । होता॑ । भ॒व॒सि॒ । यासि॑ । दू॒त्य॑म् । उप॑ । ब्रू॒षे॒ । यज॑सि । अ॒ध्व॒रि॒ऽयसि॑ ॥यः । तुभ्यम् । अग्ने । अमृताय । मर्त्यः । सम्इधा । दाशत् । उत । वा । हविःकृति । तस्य । होता । भवसि । यासि । दूत्यम् । उप । ब्रूषे । यजसि । अध्वरियसि ॥yaḥ | tubhyam | agne | amṛtāya | martyaḥ | sam-idhā | dāśat | uta | vā | haviḥ-kṛti | tasya | hotā | bhavasi | yāsi | dūtyam | upa | brūṣe | yajasi | adhvari-yasi

यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाचकः) / यः-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / य-
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि-
अमृतायfor immortality
अमृताय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअमृत-
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्त्य-
समिधाwith kindling-stick (fuel)
समिधा:
करण
TypeNoun
Rootसमिध्- (स्त्री) / समिधा (करण-रूप)
दाशत्offers / gives
दाशत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootदाश् (दाशति ‘to offer, give’)
उतand / also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
हविष्कृतिःthe preparer of oblation
हविष्कृतिः:
कर्तृ (मर्त्यः इत्यस्य विशेषण/पर्यायः)
TypeNoun
Rootहविस्- + कृति- (√कृ ‘to make’), समासः
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
कर्तृ (भवसि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootहोतृ-
भवसिyou become / you are
भवसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भवति)
यासिyou go
यासि:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (याति)
दूत्यम्as messenger-service / the mission of a messenger
दूत्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदूत्य-
उपnear, towards (as preverb)
उप:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउप
ब्रूषेyou speak / you proclaim
ब्रूषे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ब्रू (ब्रवीति)
यजस्यsacrifice! / worship!
यजस्य:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यजति)
अध्वरीयसिyou act as the Adhvaryu / you perform the rite
अध्वरीयसि:
क्रिया
TypeVerb (denominative/secondary formation in Vedic usage)
Rootअध्वर- → अध्वरिय- (यज्ञकर्म-सम्बद्धः) + √अस् (वैदिक-प्रयोगः)