HomeRig VedaMandala 10Sukta 90Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.90

Rishi: Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (variable)
Devata: Puruṣa
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥

ए॒तावा॑नस्य महि॒मातो॒ ज्यायाँ॑श्च॒ पूरु॑षः । पादो॑ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि ॥

etā́vān asya mahimā́ áto jyā́yāṃś ca pū́ruṣaḥ | pā́do ’sya víśvā bhūtā́ni tripā́d asyā́mṛtaṃ diví ||

Such is his greatness—and Purusha is yet greater than this. One quarter of him is all beings; three quarters of him are the immortal in the heaven: the unmanifest plenitude exceeds the manifest world.

ए॒तावा॑न् । अ॒स्य॒ । म॒हि॒मा । अतः॑ । ज्याया॑न् । च॒ । पुरु॑षः । पादः॑ । अ॒स्य॒ । विश्वा॑ । भू॒तानि॑ । त्रि॒ऽपात् । अ॒स्य॒ । अ॒मृत॑म् । दि॒वि ॥एतावान् । अस्य । महिमा । अतः । ज्यायान् । च । पुरुषः । पादः । अस्य । विश्वा । भूतानि । त्रिपात् । अस्य । अमृतम् । दिवि ॥etāvān | asya | mahimā | ataḥ | jyāyān | ca | puruṣaḥ | pādaḥ | asya | viśvā | bhūtāni | tri-pāt | asya | amṛtam | divi

एतावान्so great; of this extent
एतावान्:
Kartā (विधेय-विशेषणम्; ‘पुरुषः’ का विशेषण)
TypeAdjective/Pronoun-like (quantitative)
Rootएतावत् (प्रातिपदिक) < इदम्-तावत् (परिमाणवाचक)
अस्यof him; of this (Puruṣa)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी; ‘of him/its’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
महिमाgreatness; majesty
महिमा:
Kartā (वाक्य-उद्देश्य; ‘महिमा’ = greatness)
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक) < मह्/महि (वृद्धि/महत्त्व)
अतःfrom this; than this
अतः:
Apādāna/Hetu (तसिल्-प्रत्यय; ‘from/than this’—तुलनार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय) < अ (इदम्) + तस् (तसिल्)
ज्यायान्greater
ज्यायान्:
Kartā (विधेय-विशेषणम्; ‘पुरुषः’ का)
TypeAdjective (comparative)
Rootज्यायस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक) < ज्या/ज्याय (comparative of ‘great’)
and
:
— (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
पूरुषःthe Puruṣa (Cosmic Person)
पूरुषः:
Kartā (मुख्य कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootपूरुष (प्रातिपदिक) / पुरुष (वैदिक रूप)
पादःa quarter; a foot
पादः:
Kartā (वाक्य-उद्देश्य; ‘one quarter/foot’)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध; ‘of him’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
Kartā (समूह-उद्देश्य; ‘all’ qualifying ‘beings’)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भूतानिbeings; creatures; existents
भूतानि:
Kartā (वाक्य-उद्देश्य; ‘beings’)
TypeNoun/Participle used as noun
Rootभूत (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √भू (सत्तायाम्) + क्त
त्रिपाद्the three-footed (three quarters)
त्रिपाद्:
Kartā (वाक्य-उद्देश्य; ‘three-quarters’)
TypeAdjective/Noun (bahuvrīhi/dvandva-like compound sense)
Rootत्रिपाद् (प्रातिपदिक; त्रि + पाद)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध; ‘of him’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अमृतम्the immortal; immortality
अमृतम्:
Kartā (वाक्य-उद्देश्य; ‘the immortal’/‘immortality’)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक) < अ- + मृत (√मृ ‘to die’)
दिविin heaven; in the sky
दिवि:
Adhikaraṇa (स्थानाधिकरण; ‘in heaven’)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक) / द्यौ (वैदिक)