HomeRig VedaMandala 10Sukta 88Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.88

Devata: Agni (Jātavedas / Vaiśvānara complex in the hymn-context)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires full hymn metrical verification)

यज्जातवेदो भुवनस्य मूर्धन्नतिष्ठो अग्ने सह रोचनेन । तं त्वाहेम मतिभिर्गीर्भिरुक्थैः स यज्ञियो अभवो रोदसिप्राः ॥

यज्जा॑तवेदो॒ भुव॑नस्य मू॒र्धन्नति॑ष्ठो अग्ने स॒ह रो॑च॒नेन॑ । तं त्वा॑हेम म॒तिभि॑र्गी॒र्भिरु॒क्थैः स य॒ज्ञियो॑ अभवो रोदसि॒प्राः ॥

yaj jātavedo bhuvanasya mūrdhann atiṣṭho agne saha rocanena | taṃ tvāhem matibhir gīrbhir ukthaiḥ sa yajñiyo abhavo rodasiprāḥ ||

When, O Jātavedas, you stood upon the head of the worlds, O Agni, together with the luminous radiance, then we sought you with our thought-forces, with our inspired speech and with our hymns of affirmation; thus you became the power fit for sacrifice, filling and widening Heaven and Earth.

यत् । जा॒त॒ऽवे॒दः॒ । भुव॑नस्य । मू॒र्धन् । अति॑ष्ठः । अ॒ग्ने॒ । स॒ह । रो॒च॒नेन॑ । तम् । त्वा॒ । अ॒हे॒म॒ । म॒तिऽभिः॑ । गीः॒ऽभिः । उ॒क्थैः । सः । य॒ज्ञियः॑ । अ॒भ॒वः॒ । रो॒द॒सि॒ऽप्राः ॥यत् । जातवेदः । भुवनस्य । मूर्धन् । अतिष्ठः । अग्ने । सह । रोचनेन । तम् । त्वा । अहेम । मतिभिः । गीःभिः । उक्थैः । सः । यज्ञियः । अभवः । रोदसिप्राः ॥yat | jāta-vedaḥ | bhuvanasya | mūrdhan | atiṣṭhaḥ | agne | saha | rocanena | tam | tvā | ahema | mati-bhiḥ | gīḥ-bhiḥ | ukthaiḥ | saḥ | yajñiyaḥ | abhavaḥ | rodasi-prāḥ

यत्when/that (insofar as)
यत्:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/हेतु-निर्देश)
TypeIndeclinable/Pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय
जातवेदःO Jātavedas (Agni, ‘knower of births’)
जातवेदः:
(सम्बोधन)
TypeNoun (vocative epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषण) < जात (√जन्) + वेदस् (√विद्)
भुवनस्यof the world/being
भुवनस्य:
Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) < √भू
मूर्धन्the head/top
मूर्धन्:
Karma
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
अतिष्ठःyou stood/rose over
अतिष्ठः:
Kartā (क्रिया; कर्ता = त्वम्/अग्ने)
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति) + अति- (उपसर्ग)
अग्नेO Agni
अग्ने:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
Karaṇa (सह-योगे साधन/सहचर्य)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
रोचनेनwith (your) radiance/light
रोचनेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरोचन (प्रातिपदिक) < √रुच्
तम्that/you (as object: ‘you’)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अहेमwe have spoken/uttered (praise)
अहेम:
Kartā (वयं)
TypeVerb
Root√अह्/√अह (वैदिक: ‘कथयति/उच्चरति/प्रशंसति’), 1st pl. injunctive/aorist form
मतिभिःwith thoughts/intentions
मतिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक) < √मन्
गीर्भिःwith songs/hymns
गीर्भिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootगीर्/गिर् (प्रातिपदिक) ‘स्तुति/वाणी’
उक्थैःwith recitations/solemn chants
उक्थैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootउक्थ (प्रातिपदिक) ‘स्तोत्र/पाठ’
सःhe/you (that one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
यज्ञियःworthy of sacrifice/adoration
यज्ञियः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक) < यज्ञ
अभवःyou became
अभवः:
Kartā (त्वम्)
TypeVerb
Root√भू
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Adhikaraṇa (व्याप्ति/संबन्ध: ‘in/over the two worlds’)
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिवी) < रुद्/रुद्-सम्बन्धी
प्राःfilling/pervading (the two worlds)
प्राः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (Vedic)
Rootप्रा (वैदिक विशेषण/अव्यय-तद्धित; ‘पूरयन्/व्याप्नुवन्’ अर्थे, √पॄ/√प्रा-सम्बन्ध)