HomeRig VedaMandala 10Sukta 88Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 10.88

Devata: Not a single devatā; reflective/gnomic verse within the hymn’s Agni-cosmogonic frame
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires full hymn metrical verification)

द्वे स्रुती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् । ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरा पितरं मातरं च ॥

द्वे स्रु॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ॥

dve srutī aśṛṇavaṃ pitṝṇām ahaṃ devānām uta martyānām | tābhyām idaṃ viśvam ejat sameti yad antarā pitaraṃ mātaraṃ ca ||

Two streams of hearing I have heard—of the Fathers, and of the gods and also of mortals. By those two this whole moving world comes together, for it is between the Father and the Mother.

द्वे इति॑ । स्रु॒ती इति॑ । अ॒शृ॒ण॒व॒म् । पि॒तॄ॒णाम् । अ॒हम् । दे॒वाना॑म् । उ॒त । मर्त्या॑नाम् । ताभ्या॑म् । इ॒दम् । विश्व॑म् । एज॑त् । सम् । ए॒ति॒ । यत् । अ॒न्त॒रा । पि॒तर॑म् । मा॒तर॑म् । च॒ ॥द्वे इति । स्रुती इति । अशृणवम् । पितॄणाम् । अहम् । देवानाम् । उत । मर्त्यानाम् । ताभ्याम् । इदम् । विश्वम् । एजत् । सम् । एति । यत् । अन्तरा । पितरम् । मातरम् । च ॥dve iti | srutī iti | aśṛṇavam | pitṝṇām | aham | devānām | uta | martyānām | tābhyām | idam | viśvam | ejat | sam | eti | yat | antarā | pitaram | mātaram | ca

द्वेtwo
द्वे:
विशेषण (स्रुतीः) / कर्म (श्रृणवम् इत्यस्य)
TypeAdjective (Numeral)
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
स्रुतीtwo paths/streams (courses)
स्रुती:
कर्म (अशृणवम्) / विषय
TypeNoun
Rootस्रुति- (प्रातिपदिक; √सृ ‘to flow/go’ से) अथवा √श्रु से ‘श्रुति’ (वेदिक रूप)
अशृणवम्I heard
अशृणवम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√श्रु (शृणोति) ‘to hear’
पितॄणाम्of the Fathers (ancestors)
पितॄणाम्:
सम्बन्ध (स्रुती) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ (अशृणवम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (स्रुती) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
उतand/also
उत:
समुच्चय/विकल्प-सूचक
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
मर्त्यानाम्of mortals
मर्त्यानाम्:
सम्बन्ध (स्रुती) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमर्त्य- (प्रातिपदिक)
ताभ्याम्by/through those two
ताभ्याम्:
करण (समेति) / साधन
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्तृ (समेति) / विषय
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वम्all, the whole (universe)
विश्वम्:
कर्तृ (समेति) / इदम् का विशेषण
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
एजत्moving, stirring
एजत्:
कर्तृ (समेति) / विश्वम् का विशेषण
TypeParticiple
Root√इज्/√एज् ‘to move, tremble’ (वेदिक)
समेतिcomes together, converges
समेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + √इ (एति) ‘to go/come together’
यत्which/that (wherein)
यत्:
सम्बन्ध/विषय (अन्तरा-सम्बन्धित)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तराbetween
अन्तरा:
अधिकरण (स्थान/मध्य)
TypeIndeclinable (preposition/adverb)
Rootअन्तरा (उपसर्ग/अव्यय; ‘between’)
पितरम्the father
पितरम्:
अधिकरण-सीमा (अन्तरा—‘between X and Y’) / पद-सीमा
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
मातरम्the mother
मातरम्:
अधिकरण-सीमा (अन्तरा) / पद-सीमा
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)