HomeRig VedaMandala 10Sukta 87Mantra 17
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Sukta 10.87

Rishi: Kavya Uśanas (traditional)
Devata: Agni (nṛcákṣas epithet recalled)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

संवत्सरीणं पय उस्रियायास्तस्य माशीद्यातुधानो नृचक्षः । पीयूषमग्ने यतमस्तितृप्सात्तं प्रत्यञ्चमर्चिषा विध्य मर्मन् ॥

सं॒व॒त্স॒रीणं॒ पय॑ उ॒स्रिया॑या॒स्तस्य॒ माशी॑द्यातु॒धानो॑ नृचक्षः । पी॒यूष॑मग्ने यत॒मस्तितृ॑प्सा॒त्तं प्र॒त्यञ्च॑म॒र्चिषा॑ विध्य॒ मर्म॑न् ॥

saṃvatsarī́ṇaṃ páya usríyāyās tásya mā́ aśīd yātudhā́no nṛcákṣaḥ | pīyū́ṣam agne yatamáḥ titṛ́psāt táṃ pratyañcám arcíṣā vidhya márman ||

The year-long milk of the shining Cow—let not the yātudhāna taste it, O soul-seeing one. Whoever most seeks to drink the pīyūṣa (immortal sap), him—turning back upon us—pierce with thy flame in his vital spot.

स॒व्ँम्व॒त्स॒रीण॑म् । पयः॑ । उ॒स्रिया॑याः । तस्य॑ । मा । अ॒शी॒त् । या॒तु॒ऽधानः॑ । नृ॒ऽच॒क्षः॒ । पी॒यूष॑म् । अ॒ग्ने॒ । य॒त॒मः । तितृ॑प्सात् । तम् । प्र॒त्यञ्च॑म् । अ॒र्चिषा॑ । वि॒ध्य॒ । मर्म॑न् ॥सव्ँम्वत्सरीणम् । पयः । उस्रियायाः । तस्य । मा । अशीत् । यातुधानः । नृचक्षः । पीयूषम् । अग्ने । यतमः । तितृप्सात् । तम् । प्रत्यञ्चम् । अर्चिषा । विध्य । मर्मन् ॥saṃvatsarīṇam | payaḥ | usriyāyāḥ | tasya | mā | aśīt | yātu-dhānaḥ | nṛ-cakṣaḥ | pīyūṣam | agne | yatamaḥ | titṛpsāt | tam | pratyañcam | arciṣā | vidhya | marman

संवत्सरीणम्yearly, of a year
संवत्सरीणम्:
कर्म (पयः का विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंवत्सरीण- (प्रातिपदिक; संवत्सर- से व्युत्पन्न) अथवा संवत्सर-सम्बद्ध विशेषण
पयःmilk; sap
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस्- (प्रातिपदिक)
उस्रियायाःof the milch-cow
उस्रियायाः:
सम्बन्ध (पयः का)
TypeNoun
Rootउस्रिया- (प्रातिपदिक; ‘दुग्धवती गौः’)
तस्यof him/it
तस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माशीin the month
माशी:
अधिकरण (काल)
TypeNoun
Rootमास- (प्रातिपदिक)
इद्यात्should go/come
इद्यात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु; ‘गच्छति/एति’)
यातुधानःthe Yātudhāna (demon)
यातुधानः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयातुधान- (प्रातिपदिक)
नृचक्षःman-eyed; watching men
नृचक्षः:
कर्तृ (यातुधानः का विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootनृचक्षस्- (प्रातिपदिक; नृ + चक्षस् ‘मानव-दृष्टि/मानव-नेत्र’)
पीयूषम्sweet drink; nectar
पीयूषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपीयूष- (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
यतमःmost controlling/most restraining (epithet)
यतमः:
सम्बोधन-विशेषण
TypeAdjective
Rootयतम- (प्रातिपदिक; ‘अत्यन्त/अधिकतम’)
तितृप्सात्may he desire to satiate; may he seek to drink his fill
तितृप्सात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootतृप् (धातु; ‘तर्पणे/तृप्तौ’) + सन् (desiderative) → तितृप्स-
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रत्यञ्चम्turned toward (you); facing
प्रत्यञ्चम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रत्यञ्च- (प्रातिपदिक; ‘प्रति-अञ्च्’ = facing toward)
अर्चिषाwith flame, with radiance
अर्चिषा:
करण
TypeNoun
Rootअर्चिस्- (प्रातिपदिक)
विध्यpierce! strike!
विध्य:
क्रिया
TypeVerb
Rootव्यध्/विध् (धातु; ‘वेधने/भेदने’)
मर्मन्in the vital spot; at the joint/marrow-point
मर्मन्:
अधिकरण (देश)
TypeNoun
Rootमर्मन्- (प्रातिपदिक)