HomeRig VedaMandala 10Sukta 86Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 10.86

Rishi: RV 10.86 dialogue cycle attribution (variable)
Devata: Indra (central), Soma-pressing imagery as process-symbol
Chandas: Jagatī

वृषभो न तिग्मशृङ्गोऽन्तर्यूथेषु रोरुवत् । मन्थस्त इन्द्र शं हृदे यं ते सुनोति भावयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥

वृ॒ष॒भो न ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ऽन्तर्यू॒थेषु॒ रोरु॑वत् । म॒न्थस्त॑ इन्द्र॒ शं हृ॒दे यं ते॑ सु॒नोति॑ भाव॒युर्विश्व॑स्मा॒दिन्द्र॒ उत्त॑रः ॥

vṛṣabho na tigma-śṛṅgo ’ntar yūtheṣu roruvat | manthas ta indra śaṃ hṛde yaṃ te sunoti bhāvayur viśvasmād indra uttarāḥ ||

Like a bull with sharp horns roaring amid the herds, so is thy churning, O Indra, a peace to the heart—this pressing which the awakener prepares for thee; thereby Indra becomes higher than all.

वृ॒ष॒भः । न । ति॒ग्मऽशृ॑ङ्गः । अ॒न्तः । यू॒थेषु॑ । रोरु॑वत् । म॒न्थः । ते॒ । इ॒न्द्र॒ । शम् । हृ॒दे । यम् । ते॒ । सु॒नोति॑ । भा॒व॒युः । विश्व॑स्मात् । इन्द्रः॑ । उत्ऽत॑रः ॥वृषभः । न । तिग्मशृङ्गः । अन्तः । यूथेषु । रोरुवत् । मन्थः । ते । इन्द्र । शम् । हृदे । यम् । ते । सुनोति । भावयुः । विश्वस्मात् । इन्द्रः । उत्तरः ॥vṛṣabhaḥ | na | tigma-śṛṅgaḥ | antaḥ | yūtheṣu | roruvat | manthaḥ | te | indra | śam | hṛde | yam | te | sunoti | bhāvayuḥ | viśvasmāt | indraḥ | ut-taraḥ

वृषभःthe bull (strong one)
वृषभः:
Kartā
TypeNoun
Rootवृषभ- (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
तिग्मशृङ्गःsharp-horned
तिग्मशृङ्गः:
Kartā (वृषभः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootतिग्म- + शृङ्ग- (समास; प्रातिपदिक)
अन्तर्यूथेषुamong/within the herds
अन्तर्यूथेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअन्तर् + यूथ- (समास; प्रातिपदिक)
रोरुवत्roared, bellowed
रोरुवत्:
— (क्रिया)
TypeVerb (finite) / Vedic intensive
Rootरु (धातु) → रोरु- (वेदिक-रेडुप्लिकेटिव् स्टेम) + वत्
मन्थःthe churning/pressing (drink), the stirred draught
मन्थः:
Kartā (अस्ति/भवति इत्यर्थे नामवाक्यम्)
TypeNoun
Rootमन्थ- (प्रातिपदिक; ‘stirring/pressing, churn’)
तेof you, your
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/स्वामित्व)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
— (सम्बोधन)
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
शम्well-being, bliss
शम्:
Karma (फल/प्रयोजनभावे)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय)
हृदेfor the heart
हृदे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootहृद्- (प्रातिपदिक)
यम्which, that (whom/what)
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
तेto you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सुनोतिpresses out (Soma)
सुनोति:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootसु (धातु; ‘to press out, extract (Soma)’)
भावयुःthe invigorator, promoter (priest/agent)
भावयुः:
Kartā (सुनोति इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun/Adjective
Rootभावयु- (प्रातिपदिक; ‘one who causes to thrive/strengthen’, from √भू/भावयति)
विश्वस्मात्from all, from everything
विश्वस्मात्:
Apādāna
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (नामवाक्ये विषयः)
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
उत्तरःhigher, superior
उत्तरः:
Kartā-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootउत्तर- (प्रातिपदिक)