HomeRig VedaMandala 10Sukta 85Mantra 34
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 34

Sukta 10.85

Rishi: sūryāsāvitrī
Devata: brahman-vidyā as qualification for approaching Sūryā/bridehood
Chandas: anuṣṭup

तृष्टमेतत्कटुकमेतदपाष्ठवद्विषवन्नैतदत्तवे । सूर्यां यो ब्रह्मा विद्यात्स इद्वाधूयमर्हति ॥

तृ॒ष्टमे॒तत्कटु॑कमे॒तद॑पा॒ष्ठव॑द्वि॒षव॒न्नैतदत्त॑वे । सू॒र्यां यो ब्र॒ह्मा वि॒द्यात्स इद्वाधू॑यमर्हति ॥

tṛṣṭám etát kaṭúkam etád apāṣṭhávat viṣávan náitád áttave | sū́ryāṃ yó brahmā́ vidyā́t sá íd vādhū́yam arhati ||

This is a harsh and bitter thing, like a poison—this is not for devouring. Only he who knows the sacred word and law concerning Sūryā is truly fit to approach the bridehood and its power.

तृ॒ष्टम् । ए॒तत् । कटु॑कम् । ए॒तत् । अ॒पा॒ष्ठऽव॑त् । वि॒षऽव॑त् । न । ए॒तत् । अत्त॑वे । सू॒र्याम् । यः । ब्र॒ह्मा । वि॒द्यात् । सः । इत् । वाधू॑ऽयम् । अ॒र्ह॒ति॒ ॥तृष्टम् । एतत् । कटुकम् । एतत् । अपाष्ठवत् । विषवत् । न । एतत् । अत्तवे । सूर्याम् । यः । ब्रह्मा । विद्यात् । सः । इत् । वाधूयम् । अर्हति ॥tṛṣṭam | etat | kaṭukam | etat | apāṣṭha-vat | viṣa-vat | na | etat | attave | sūryām | yaḥ | brahmā | vidyāt | saḥ | it | vādhū-yam | arhati

तृष्टम्bitter, pungent; causing thirst
तृष्टम्:
विशेषण (कर्म/विषयस्य) — ‘एतत्’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootतृष् (धातु) → तृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा तृष्णा-जन्य विशेषण
एतत्this
एतत्:
कर्म/विषय (वर्ण्यमानं द्रव्यम्) अथवा कर्तृपद-सम्बन्धी विषय
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कटुकम्pungent, acrid
कटुकम्:
विशेषण — ‘एतत्’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootकटुक (प्रातिपदिक)
एतत्this
एतत्:
कर्म/विषय
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपाष्ठवत्like chaff / like refuse (worthless)
अपाष्ठवत्:
विशेषण — ‘एतत्’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootअपाष्ठ (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्-प्रत्यय, ‘युक्त/सदृश’)
विषवत्like poison
विषवत्:
विशेषण — ‘एतत्’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootविष (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्)
not
:
निषेध (क्रियायाः)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
एतत्this
एतत्:
कर्म (अत्तवे इत्यस्य)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अत्तवेto eat
अत्तवे:
प्रयोजन/उद्देश्य (न…अत्तवे = ‘खादितुं न’)
TypeVerb (infinitive)
Rootअद् (धातु ‘to eat’) → अत्तुम्/अत्तवे (तुमुन्/तवेन्-प्रत्यय, infinitive)
सूर्याम्Sūryā (the bride / daughter of the Sun)
सूर्याम्:
कर्म (विद्यात् इत्यस्य — ‘सूर्यां विद्यात्’)
TypeNoun (proper/common)
Rootसूर्या (प्रातिपदिक; सूर्यस्य स्त्रीरूप/देवी)
यःwho
यः:
कर्ता (विद्यात् इत्यस्य)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ब्रह्माthe Brahman-priest (brahmā)
ब्रह्मा:
कर्ता (विद्यात् इत्यस्य) / कर्तृपदस्य विशेषण
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) → ब्रह्मा (प्रथमा एकवचन; ऋत्विज्/पुरोहित-विशेष)
विद्यात्would know / should know
विद्यात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु ‘to know’)
सःhe
सः:
कर्ता (अर्हति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
निपात (निश्चय/एवकारार्थ)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात/अव्यय; एव-अर्थे, बलार्थक)
वधूयम्bride-worthy; fit to win the bride
वधूयम्:
कर्म (अर्हति = ‘योग्यं भवति’)
TypeAdjective (predicative)
Rootवधू (प्रातिपदिक) + यत्/यम् (भाव/अर्ह-अर्थे; ‘वधू-सम्बन्धी/वधूत्व-योग्य’)
अर्हतिis worthy / deserves
अर्हति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु ‘to be worthy/deserve’)