HomeRig VedaMandala 10Sukta 85Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 10.85

Rishi: Sūryā Sāvitri (traditional)
Devata: Sūryā; the union-power moving toward pati (lord)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः । अनो मनस्मयं सूर्यारोहत्प्रयती पतिम् ॥

शुची॑ ते च॒क्रे या॒त्या व्या॒नो अक्ष॒ आह॑तः । अनो॑ मन॒स्मयं॑ सू॒र्यारो॑हत्प्रय॒ती पति॑म् ॥

śucī́ te cakré yātyā́ vyānó ákṣa ā́hataḥ | áno manasmáyaṃ sū́ryā́róhat prayatī́ pátim ||

Pure are your moving wheels; the axle is well-driven and set in motion. Upon the mind-fashioned chariot Sūryā mounts, going forth toward the lord—so the illumined soul takes her seat in the rightly prepared movement toward union.

शुची॑ । ते॒ । च॒क्रे इति॑ । या॒त्याः । वि॒ऽआ॒नः । अक्षः॑ । आऽह॑तः । अनः॑ । म॒न॒स्मय॑म् । सू॒र्या । आ । अ॒रो॒ह॒त् । प्र॒ऽय॒ती । पति॑म् ॥शुची । ते । चक्रे इति । यात्याः । विआनः । अक्षः । आहतः । अनः । मनस्मयम् । सूर्या । आ । अरोहत् । प्रयती । पतिम् ॥śucī | te | cakre iti | yātyāḥ | vi-ānaḥ | akṣaḥ | āhataḥ | anaḥ | manasmayam | sūryā | ā | arohat | pra-yatī | patim

शुचीःpure, bright (f.)
शुचीः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘या॒त्या’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशुचि- (प्रातिपदिक) अथवा शुच् (धातु) → शुचि-
तेof you / to you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्प्रदान (चतुर्थी) प्रसङ्गानुसारम्
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्रेtwo wheels
चक्रे:
कर्तृ/कर्म (वाक्यविन्यासानुसारम्; ‘चक्रे’ = wheels)
TypeNoun
Rootचक्र- (प्रातिपदिक)
यात्याfit for going, travel-ready
यात्या:
कर्तृ (विशेषण; ‘व्यानो अक्षः’ इत्यस्य/रथस्य गमन-समर्थता)
TypeAdjective
Rootयात्य- (प्रातिपदिक; √या ‘गमन’ से) अथवा यातृ-सम्बद्ध
व्यानःspreading out, wide (well-extended)
व्यानः:
कर्तृ (विशेषण; ‘अक्षः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootव्यान- (प्रातिपदिक; ‘व्यान’ = फैलता/व्याप्त) अथवा √अन्/√वा-सम्बद्ध व्युत्पत्ति
अक्षःaxle
अक्षः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअक्ष- (प्रातिपदिक)
आहतःstruck, driven (in), fitted
आहतः:
कर्तृ (विशेषण; ‘अक्षः’ इत्यस्य)
TypeParticiple (Adjective)
Rootआ-√हन् (धातु) → आहत (कृदन्त)
अनःthe cart, wagon
अनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअनस्- (प्रातिपदिक)
मनस्मयम्mind-made, fashioned by thought
मनस्मयम्:
कर्तृ (विशेषण; ‘अनः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootमनस्- + मय (प्रातिपदिक-समास; ‘मनस्-मय’)
सूर्याSūryā (the bride, daughter of the Sun)
सूर्या:
कर्तृ
TypeNoun (Proper/Deity name)
Rootसूर्या- (प्रातिपदिक; सूर्यस्य स्त्रीरूप/देवी)
आरोहत्mounted, ascended
आरोहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (धातु) → आरोहत्
प्रयतीsetting forth, proceeding
प्रयती:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootप्र-√या (धातु) → प्रयत्/प्रयती (कृदन्त/विशेषण) अथवा ‘प्रयति’ (प्रातिपदिक) ‘प्रयाणशील’
पतिम्husband, lord
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक)